Question
उत्तर-पूर्वी भारत में औपनिवेशिक प्रशासन के आयामों पर चर्चा कीजिए।
Answer :
Word Count : 1348
_____ _______ _________ ___ ___ __________ ____ ____.
______ _________ ___ ________ _______ _________ _________ ______ ___.
__________ ____ ___ _____ ____.
___ _____ ________ ___ ____ _____ ___ ______ ________ ______.
_______ _________ ______ _____ ___ _______.
____ _____ __________ _____ __________ ___ ________.
___ ________ ________ ___ ______ _________ ______ _______ __________.
___ _______ _________ ______ ____ __________ _______ ______ ___ ______ ___.
__________ __________ ______ ______ ______ _____.
_____ _____ __________ ________ ____ __________ ________.
______ ___ _________ ________ _______ ____ ___ ___ ____ ______ _______ __________.
________ _____ ______ ______ ________.
___ ___ ______ _____ ___ _____ ______ ________ __________ _________ _________ __________.
________ _____ ________ _________ _______ ________ _______ ______.
________ __________ ________ _____ _________ _________.
_______ ____ __________ ____ ___ ________ ____.
_____ _____ _______ ______ ___ ________ ____ ________ ______.
_____ ________ _____ ____ __________ __________ ____.
___ ___ ____ ___ ______ ___ ______ ______ ________ ______.
___ _______ ____ _____ _________ ________ _______ _______ ________ ________.
________ _______ _________ __________ ______ _____ __________ _________ _______ _________ _______.
____ _________ __________ __________ _________.
________ _______ ______ ___ _______ ___ ___ __________ _____ ______.
______ ______ _____ ________ ____.
_______ _______ ______ _________ __________ ________ ______.
_______ ___ ________ _________ ________ _________ _____ ___ ________ ________ ___.
_______ _____ _________ ________ ________ _____ _____ _________ ________ ________ _________ _____.
_____ _______ _________ _____ ____ ________.
_____ _________ __________ __________ ______ ____ __________.
_______ _______ _________ __________ _______.
_________ ________ ________ _____ _________ _________.
_________ ____ __________ _________ _______.
___ __________ ________ ___ ___.
__________ __________ _____ ________ ______ ________ _______ ___ __________ _________.
_____ ________ __________ __________ _________ ________ ______ ____ __________ _________.
_________ _____ __________ ____ ____ ____.
______ ______ ____ ___ _________ ______ ___ ____.
______ __________ _________ _________ ______ ________ ___ _______ _______ _______.
_____ ___ _____ _______ __________ __________ _______ ___ ______.
_________ _____ _______ _______ ________.
______ ______ _________ _____ ___ ____ ___ __________ __________ ________ _______.
____ ______ __________ _____ ____ ________ _____ _____.
_____ ____ _____ _______ ________ ____ ____.
_________ ______ ________ ____ _________ ___ ________ ____.
_________ _________ _____ ___ _________ ________ ________ __________ __________ ________ ____.
____ _________ ________ ____ ____ ________ __________ _______.
________ ________ ____ _____ ______ __________ ____.
____ _______ ________ ____ ____ ____ ________ ___ _______ ____.
___ ___ __________ ___ _______ ____ ______.
__________ _________ _____ ___ ___ ____ _______ _____ ________ ___ ___.
_____ __________ _______ _________ _________ ____ ___ _______ ________ _____ ____.
___ ____ _____ ______ _______ ______ ________.
______ _______ __________ ________ _____ _____ _________ _____ __________ ___.
____ _________ _____ ________ _________ __________ ____.
_______ _____ ________ _____ _____ _____ __________.
______ _______ ______ _______ ________ __________.
______ ________ ________ _____ __________ _________.
___ ___ ___ _______ __________.
______ ________ ________ _____ _________ ____.
___ ______ ________ _______ _____ ______.
___ _________ __________ _________ ________ __________ _________.
__________ ___ __________ ______ ____ _______ _____ ___ ________ ___.
____ _____ ________ __________ ____ ________ ______ ______ _______ ______ ________ _______.
___ _________ ____ __________ _________ _____ __________ ______ ________ ________.
_________ ______ ______ ___ ______ __________.
____ ____ ____ __________ ____ ____ ____ __________ ______ ______ _________.
_________ ____ __________ __________ ___.
_______ ___ ____ __________ ________ ____ _____ ____.
__________ ____ ______ ___ _______.
________ ___ _________ ________ _________ _____ _____ _________.
__________ ________ ___ __________ ________ _______ _________ ____ ____ _______.
___ _________ _____ ________ _____ _________ ____ ________ ___.
_________ ________ ____ ___ _________ ______ ___.
_____ _____ ____ _____ __________ _________ ________.
____ ____ ____ _____ _____ _______ _________ ____ __________ ________.
____ _____ ____ ________ ________ ________ ___ ___ ________.
_______ _________ _____ ____ ________ ________ ___ __________ _____ __________ ________ ________.
_________ ______ ______ __________ _______ ______ ___ ____ _____ _______ _______ _______.
________ __________ ______ _______ ___ _________ ___ __________.
_______ ____ _______ _____ ______ _____ _______ ________.
__________ _______ ___ ____ _______ ___ ______ ____ ____.
_____ ___ _____ ________ ____ ____ _________ __________ _______.
___ ________ ______ _____ _________ _______ ___ _________ ____.
__________ _____ ____ ________ __________ _____ _____ ______ __________ ________ __________.
___ ______ _____ ___ ____ ___ _________ __________ ___.
_________ ________ _____ ___ _____ _________ _____ _______ ______ _____ __________.
__________ _____ ____ __________ _________ __________.
____ _______ ________ _______ ___ _______ _________ _____ __________.
________ _____ _______ ___ ___ ____.
________ ____ ________ ______ ____ _________ _____ _________ ______ ____ ___.
_______ _________ ____ ___ ___ _______ _____ _____.
___ _______ _________ __________ _________ __________ ______ ___ _________ _______ ___.
______ ______ ___ _______ ___ _______ _______ ________.
________ _______ _________ ___ __________ ________.
___ _________ ______ ____ ____ _________.
______ ________ _________ ______ _________ ________.
________ _____ _____ ______ ______ ____ __________ _______ _____ __________.
________ _____ ________ _______ _________ __________.
_________ _________ ________ ______ ________ ____ ______ _____ _________ _________.
_________ _____ _________ __________ _______ ________.
_______ ____ ___ ______ ________ ________ _____ _____.
_________ _____ _____ ________ _______ ________ ____.
____ __________ ___ _______ _____ _________ ____ ________.
____ ______ _____ _________ ____ _________ ______.
_________ _______ _________ _______ _________ ___ ____ ___ _________ _________.
__________ ___ ____ _________ ________ ___ _____ ________ ___.
________ __________ __________ ___ __________ ______ ______.
____ __________ __________ _______ ______ ____ ________ ________ _____.
______ __________ ________ ___ _____ _______ __________ ______ _______.
____ _________ ____ _____ ________ _________ _________.
______ _______ ____ _____ _____ _______ ____ _________ __________ ______.
______ ______ ___ ______ _____ ____ ______ _______ ___.
_____ ____ _____ _____ _______ __________ ______ ________.
_________ ___ ______ _________ ___ _______ ______ ______ _____ ___ ___.
____ _____ _______ ____ ___ ______ _________ _________ _________ __________.
___ ______ ______ ____ _______ __________ ________ _______.
_________ _________ ________ __________ ________ _____ _____ _______ _____ ___ ___.
____ _______ __________ _____ ______ ___ _________ _________ __________.
________ _____ _______ ________ __________ ____ _____ __________ ___ _________ ___.
__________ ______ ________ __________ ___ ______ _____ _______ _______.
_______ __________ ______ ___ ____ ___.
________ ______ _________ _______ __________.
______ ____ _________ _________ ____.
_______ __________ ___ _______ _________ _________ ________ ________ ______.
__________ _________ __________ ______ ____ ________ _______ __________ ________ _________ _______.
_________ _________ _____ ________ __________ ___ ______.
_________ ________ ____ _____ ______.
_______ ____ ________ ____ ________ _______ _________.
_________ _______ __________ _______ ______ ________ ______ _______ ___ _________.
______ _______ ____ __________ ___ __________.
____ ___ ______ ____ ______.
Skip in 10
औपनिवेशिक काल में उत्तर-पूर्वी भारत ब्रिटिश साम्राज्य के लिए राजनीतिक, आर्थिक और सामरिक दृष्टि से अत्यंत महत्त्वपूर्ण क्षेत्र बन गया था। इस क्षेत्र में वर्तमान असम, नागालैंड, मणिपुर, मेघालय, मिजोरम, त्रिपुरा तथा अरुणाचल प्रदेश के विभिन्न हिस्से शामिल थे। भौगोलिक दुर्गमता, घने वन, पर्वतीय भूभाग, अनेक जनजातीय समुदायों तथा तिब्बत, बर्मा और बंगाल से इसकी निकटता के कारण यहां औपनिवेशिक प्रशासन का स्वरूप भारत के मैदानी क्षेत्रों से काफी अलग रहा। ब्रिटिश प्रशासन का उद्देश्य केवल राजनीतिक नियंत्रण स्थापित करना नहीं था, बल्कि प्राकृतिक संसाधनों का उपयोग, व्यापारिक हितों की रक्षा, सीमाओं की सुरक्षा और स्थानीय समाजों पर प्रभाव बढ़ाना भी था। इस प्रकार उत्तर-पूर्वी भारत में औपनिवेशिक प्रशासन के अनेक आयाम दिखाई देते हैं, जिनका पर्यावरण और स्थानीय समाज पर गहरा प्रभाव पड़ा। ब्रिटिश सत्ता का विस्तार उत्तर-पूर्व में मुख्य रूप से असम से हुआ। 1826 की यांडाबू संधि के बाद ब्रिटिशों ने असम पर अपना नियंत्रण स्थापित किया। इसके बाद प्रशासनिक पुनर्गठन के माध्यम से असम को औपनिवेशिक शासन की एक महत्त्वपूर्ण इकाई बनाया गया। प्रारंभ में ब्रिटिशों का ध्यान राजस्व प्राप्ति और व्यापारिक संसाधनों पर था। असम की उपजाऊ घाटियां, चाय की खेती की संभावनाएं, वन-संपदा और तेल जैसे प्राकृतिक संसाधनों ने इस क्षेत्र को ब्रिटिश आर्थिक व्यवस्था से जोड़ दिया। प्रशासनिक संस्थाओं का विस्तार इसी आर्थिक हित के साथ हुआ। चाय उद्योग उत्तर-पूर्वी भारत में औपनिवेशिक प्रशासन का सबसे महत्त्वपूर्ण आर्थिक आयाम था। ब्रिटिशों ने असम में चाय की व्यावसायिक खेती को तेजी से विकसित किया। इसके लिए बड़े-बड़े बागानों की स्थापना की गई और विशाल भू-भाग को चाय बागानों में परिवर्तित किया गया। स्थानीय समुदायों की पारंपरिक भूमि व्यवस्था और आजीविका पर इसका प्रभाव पड़ा।
____ ___ __________ _______ ________ _____ ________ _________._____ _______ _________ ___ ___ __________ ____ ____.
______ _________ ___ ________ _______ _________ _________ ______ ___.
__________ ____ ___ _____ ____.
___ _____ ________ ___ ____ _____ ___ ______ ________ ______.
_______ _________ ______ _____ ___ _______.
____ _____ __________ _____ __________ ___ ________.
___ ________ ________ ___ ______ _________ ______ _______ __________.
___ _______ _________ ______ ____ __________ _______ ______ ___ ______ ___.
__________ __________ ______ ______ ______ _____.
_____ _____ __________ ________ ____ __________ ________.
______ ___ _________ ________ _______ ____ ___ ___ ____ ______ _______ __________.
________ _____ ______ ______ ________.
___ ___ ______ _____ ___ _____ ______ ________ __________ _________ _________ __________.
________ _____ ________ _________ _______ ________ _______ ______.
________ __________ ________ _____ _________ _________.
_______ ____ __________ ____ ___ ________ ____.
_____ _____ _______ ______ ___ ________ ____ ________ ______.
_____ ________ _____ ____ __________ __________ ____.
___ ___ ____ ___ ______ ___ ______ ______ ________ ______.
___ _______ ____ _____ _________ ________ _______ _______ ________ ________.
________ _______ _________ __________ ______ _____ __________ _________ _______ _________ _______.
____ _________ __________ __________ _________.
________ _______ ______ ___ _______ ___ ___ __________ _____ ______.
______ ______ _____ ________ ____.
_______ _______ ______ _________ __________ ________ ______.
_______ ___ ________ _________ ________ _________ _____ ___ ________ ________ ___.
_______ _____ _________ ________ ________ _____ _____ _________ ________ ________ _________ _____.
_____ _______ _________ _____ ____ ________.
_____ _________ __________ __________ ______ ____ __________.
_______ _______ _________ __________ _______.
_________ ________ ________ _____ _________ _________.
_________ ____ __________ _________ _______.
___ __________ ________ ___ ___.
__________ __________ _____ ________ ______ ________ _______ ___ __________ _________.
_____ ________ __________ __________ _________ ________ ______ ____ __________ _________.
_________ _____ __________ ____ ____ ____.
______ ______ ____ ___ _________ ______ ___ ____.
______ __________ _________ _________ ______ ________ ___ _______ _______ _______.
_____ ___ _____ _______ __________ __________ _______ ___ ______.
_________ _____ _______ _______ ________.
______ ______ _________ _____ ___ ____ ___ __________ __________ ________ _______.
____ ______ __________ _____ ____ ________ _____ _____.
_____ ____ _____ _______ ________ ____ ____.
_________ ______ ________ ____ _________ ___ ________ ____.
_________ _________ _____ ___ _________ ________ ________ __________ __________ ________ ____.
____ _________ ________ ____ ____ ________ __________ _______.
________ ________ ____ _____ ______ __________ ____.
____ _______ ________ ____ ____ ____ ________ ___ _______ ____.
___ ___ __________ ___ _______ ____ ______.
__________ _________ _____ ___ ___ ____ _______ _____ ________ ___ ___.
_____ __________ _______ _________ _________ ____ ___ _______ ________ _____ ____.
___ ____ _____ ______ _______ ______ ________.
______ _______ __________ ________ _____ _____ _________ _____ __________ ___.
____ _________ _____ ________ _________ __________ ____.
_______ _____ ________ _____ _____ _____ __________.
______ _______ ______ _______ ________ __________.
______ ________ ________ _____ __________ _________.
___ ___ ___ _______ __________.
______ ________ ________ _____ _________ ____.
___ ______ ________ _______ _____ ______.
___ _________ __________ _________ ________ __________ _________.
__________ ___ __________ ______ ____ _______ _____ ___ ________ ___.
____ _____ ________ __________ ____ ________ ______ ______ _______ ______ ________ _______.
___ _________ ____ __________ _________ _____ __________ ______ ________ ________.
_________ ______ ______ ___ ______ __________.
____ ____ ____ __________ ____ ____ ____ __________ ______ ______ _________.
_________ ____ __________ __________ ___.
_______ ___ ____ __________ ________ ____ _____ ____.
__________ ____ ______ ___ _______.
________ ___ _________ ________ _________ _____ _____ _________.
__________ ________ ___ __________ ________ _______ _________ ____ ____ _______.
___ _________ _____ ________ _____ _________ ____ ________ ___.
_________ ________ ____ ___ _________ ______ ___.
_____ _____ ____ _____ __________ _________ ________.
____ ____ ____ _____ _____ _______ _________ ____ __________ ________.
____ _____ ____ ________ ________ ________ ___ ___ ________.
_______ _________ _____ ____ ________ ________ ___ __________ _____ __________ ________ ________.
_________ ______ ______ __________ _______ ______ ___ ____ _____ _______ _______ _______.
________ __________ ______ _______ ___ _________ ___ __________.
_______ ____ _______ _____ ______ _____ _______ ________.
__________ _______ ___ ____ _______ ___ ______ ____ ____.
_____ ___ _____ ________ ____ ____ _________ __________ _______.
___ ________ ______ _____ _________ _______ ___ _________ ____.
__________ _____ ____ ________ __________ _____ _____ ______ __________ ________ __________.
___ ______ _____ ___ ____ ___ _________ __________ ___.
_________ ________ _____ ___ _____ _________ _____ _______ ______ _____ __________.
__________ _____ ____ __________ _________ __________.
____ _______ ________ _______ ___ _______ _________ _____ __________.
________ _____ _______ ___ ___ ____.
________ ____ ________ ______ ____ _________ _____ _________ ______ ____ ___.
_______ _________ ____ ___ ___ _______ _____ _____.
___ _______ _________ __________ _________ __________ ______ ___ _________ _______ ___.
______ ______ ___ _______ ___ _______ _______ ________.
________ _______ _________ ___ __________ ________.
___ _________ ______ ____ ____ _________.
______ ________ _________ ______ _________ ________.
________ _____ _____ ______ ______ ____ __________ _______ _____ __________.
________ _____ ________ _______ _________ __________.
_________ _________ ________ ______ ________ ____ ______ _____ _________ _________.
_________ _____ _________ __________ _______ ________.
_______ ____ ___ ______ ________ ________ _____ _____.
_________ _____ _____ ________ _______ ________ ____.
____ __________ ___ _______ _____ _________ ____ ________.
____ ______ _____ _________ ____ _________ ______.
_________ _______ _________ _______ _________ ___ ____ ___ _________ _________.
__________ ___ ____ _________ ________ ___ _____ ________ ___.
________ __________ __________ ___ __________ ______ ______.
____ __________ __________ _______ ______ ____ ________ ________ _____.
______ __________ ________ ___ _____ _______ __________ ______ _______.
____ _________ ____ _____ ________ _________ _________.
______ _______ ____ _____ _____ _______ ____ _________ __________ ______.
______ ______ ___ ______ _____ ____ ______ _______ ___.
_____ ____ _____ _____ _______ __________ ______ ________.
_________ ___ ______ _________ ___ _______ ______ ______ _____ ___ ___.
____ _____ _______ ____ ___ ______ _________ _________ _________ __________.
___ ______ ______ ____ _______ __________ ________ _______.
_________ _________ ________ __________ ________ _____ _____ _______ _____ ___ ___.
____ _______ __________ _____ ______ ___ _________ _________ __________.
________ _____ _______ ________ __________ ____ _____ __________ ___ _________ ___.
__________ ______ ________ __________ ___ ______ _____ _______ _______.
_______ __________ ______ ___ ____ ___.
________ ______ _________ _______ __________.
______ ____ _________ _________ ____.
_______ __________ ___ _______ _________ _________ ________ ________ ______.
__________ _________ __________ ______ ____ ________ _______ __________ ________ _________ _______.
_________ _________ _____ ________ __________ ___ ______.
_________ ________ ____ _____ ______.
_______ ____ ________ ____ ________ _______ _________.
_________ _______ __________ _______ ______ ________ ______ _______ ___ _________.
______ _______ ____ __________ ___ __________.
____ ___ ______ ____ ______.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.