सर्वोपनिषदो गावः इति विषयः अत्यन्तं रोचकः च गम्भीरः अपि अस्ति। संस्कृतसाहित्ये उपनिषदानि वेदाङ्गानां अन्त्यभागे स्थापितानि महत्वपूर्णग्रन्थरूपेण प्रसिद्धानि। एतानि ग्रन्थानि न केवलं धार्मिकदृष्ट्या, अपितु दार्शनिक, सामाजिक, नैतिक च दृष्टिभिः अत्यन्तं मूल्यवान् अभवन्। “गावः” इत्यस्य उपयोगः केवलं पशुपालनसम्बन्धितं नास्ति, किन्तु एषः प्रतीकात्मकार्थे अपि ग्रह्यते। उपनिषदानि प्रायः ज्ञान, आत्मा, ब्रह्म, संसार इत्यादिषु गहनविचारान् प्रस्तुतवन्ति, यत्र मानवजीवनस्य आधारभूततत्त्वानि प्रकाशमानानि भवन्ति। सर्वोपनिषदानां मूलतः आद्यस्रोतः वेदाः एव। तत्र मानवजीवनस्य आध्यात्मिकतत्त्वं, आत्मज्ञानं, कर्मफलस्य सिद्धान्तः च प्रतिपादितः। उपनिषदानि गायः इत्यनेन विषयेन सम्बद्धतया अपि विवेच्यन्ते, यतः गायः प्राचीनभारतीयसंस्कृतेः आहार, अर्थ, धर्म, आयुर्वेद, आर्थिकसमृद्धि च सम्यक् प्रतिनिधित्वं करोति। गायः केवलं पशुः नास्ति, किन्तु सामाजिक-सांस्कृतिक-आर्थिक-सांस्कृतिक जीवनस्य मूलाधारः अपि अस्ति। उपनिषदानां दृष्ट्या, गायः जीवनस्य संरक्षणस्य प्रतीकः, धैर्यस्य च प्रतिकं, तथा प्रकृतिसम्मतिपरिपोषणस्य चिन्हं इव ग्रह्यते। उपनिषदानां शिक्षायां गायः प्रायः “अन्नदा” इव प्रतिपाद्यते। अन्नस्य स्रोतः यदा गायः भवति, तदा मानवजीवनस्य आधारभूत आवश्यकता प्रति उसका योगदान स्पष्टं भवति। उदाहरणार्थ, ‘अथर्ववेदोपनिषदि’ गायः अन्नस्य स्रोतः, स्वास्थ्यस्य संरक्षकः, तथा धार्मिककर्माणि संपादयितुं उपयुक्तः इति निर्दिष्टः। एषा दृष्टिः दर्शयति यत् उपनिषदानां शिक्षा केवलं आध्यात्मिकं नास्ति, किन्तु सामाजिकजीवनस्य नैतिक, आर्थिक, तथा पर्यावरणीय उत्तरदायित्वं अपि प्रतिपाद्यते। सर्वोपनिषदो गायः इत्यस्मिन् विषयेषु विशेषतः चतुर्विधान् दृष्टिकोनान् समाहितं करोति। प्रथमः दृष्टिकोनः आध्यात्मिकः अस्ति। उपनिषदानि आत्मा, ब्रह्म, तथा जीवसत्वस्य गहनमाध्यमं विवेचयन्ति। गायः आत्मा-संयोजनस्य