IGNOU BSKC 114 2026 2027 - भारतीसंस्कृतौ आश्रमव्यवस्थाम् इति विषयम् प्रतिभान्य एकं निबन

Question

भारतीसंस्कृतौ आश्रमव्यवस्थाम् इति विषयम् प्रतिभान्य एकं निबन्धं लिखन्तु ।

13 Jan 2026

Answer :

Word Count : 430

भारतीयसंस्कृतौ आश्रमव्यवस्था मानवजीवनस्य सम्यक् नियमनाय कल्पिता एका श्रेष्ठा सामाजिक-नैतिक व्यवस्था अस्ति। सा जीवनं केवलं भोगप्रधानं न मन्यते, अपि तु धर्मार्थकाममोक्षाणां समन्वितं साधनमार्गं निर्दिशति। भारतीयदर्शनस्य मूलाधारः पुरुषार्थचतुष्टयम् अस्ति, तस्य व्यावहारिकरूपेण अनुष्ठानाय आश्रमव्यवस्था महत्त्वपूर्णा भूमिका निर्वहति। जीवनस्य सर्वाः अवस्थाः सम्यग्विभज्य प्रत्येकस्य कर्तव्यं, अधिकारं, साधनं च स्पष्टं कृतम्। अनेन न केवलं व्यक्तेः आत्मविकासः भवति, अपि तु समाजस्य स्थैर्यं, संतुलनं, नैतिकता च संरक्ष्यते। आश्रमव्यवस्थायां चत्वारः आश्रमाः वर्ण्यन्ते—ब्रह्मचर्याश्रमः, गृहस्थाश्रमः, वानप्रस्थाश्रमः, संन्यासाश्रमश्च। एते आश्रमाः आयुर्विभागेन न केवलं, अपि तु मानसिक-आध्यात्मिकविकासेनापि सम्बद्धाः सन्ति। ब्रह्मचर्याश्रमः जीवनस्य प्रथमः चरणः अस्ति, यत्र शिष्यः गुरुकुले निवसन् विद्याभ्यासं करोति। अस्मिन् आश्रमे आत्मसंयमः, शीलम्, अनुशासनम्, गुरुशुश्रूषा, सत्यप्रियता, ब्रह्मचर्यपालनं च प्रमुखगुणाः मन्यन्ते। विद्यार्थी न केवलं शास्त्रज्ञानं प्राप्नोति, अपि तु जीवनोपयोगिनं संस्कारज्ञानमपि लभते। गुरुकुलव्यवस्था गुरुः शिष्यस्य चारित्रिकनिर्माणे मातापितृवत् उत्तरदायित्वं वहति इति भावं प्रबलीकरोति। गृहस्थाश्रमः आश्रमव्यवस्थायाः केन्द्रबिन्दुः इव मन्यते, यतः अन्ये त्रयः आश्रमाः अस्य आश्रयणेन

_________ _____ _____ ______ ______.
___ ____ _______ _________ ___ ____ _______ ____.
___ ___ ______ ____ _______.
____ ___ _______ ______ _________ __________ ______ __________ ___ ____.
____ _________ _________ __________ __________ _______ ___ ______.
____ _____ ____ _____ ___ ___ ________ ____ ____ __________.
_______ __________ __________ ____ _______ _________ ______.
___ ________ _________ ______ _______ __________ ____ ___.
_____ _____ ________ _________ ____ ________ __________ ____.
__________ ________ ___ _____ __________.
_____ ____ ___ ___ _______ ____ _____ ________ _______ _______.
___ ___ __________ __________ _________ __________.
______ ________ ________ ________ _________ ______ _______ ____ _____ _______ _______ ________.
__________ _____ _________ _______ ____ __________ ___ ____.
___ ______ _______ __________ ____ _____ ______ ____ __________ ______ __________.
_____ ________ ___ _____ ____ ________ _________ ____ ___ _____ ________.
______ ___ ________ ______ ______.
___ _______ ______ ______ _______ _______ ______ ______.
_______ _______ ___ _________ _________ ________.
_________ ______ _____ _________ ________ _________.
____ _____ _________ ____ ____ _______ ___ ___ ________.
______ __________ ________ ______ ______ _______ _____ _______ ___ ______.
_________ ____ _______ ___ ___ ________ __________ _____ ________ _____.
____ _____ _______ _______ _____ __________ ____ __________ _________ _________ __________.
_________ ____ ______ _______ ________ ___ _______ ________.
___ ______ ______ ________ ________ _______ __________ _______ ___ _____ _________ ________.
_____ ________ ________ ______ _____ ______ __________ _______.
___ ________ ________ _____ _________ ________ _______ ___ _____ _________.
_________ ___ __________ ________ _________ __________ ___ _______ ______ ______ ___ ________.
_________ __________ ________ ___ _____.
__________ __________ _____ _________ ______ _______ ______ _______ ______ ______ ____ __________.
____ ___ _______ _____ ____.
_____ _______ ___ _________ ______ __________ ______ __________ ___ ___.
_______ ________ ______ __________ _______ _______ _____.
_______ __________ _______ _______ ____ ______ ____.
________ _________ __________ ________ _________.
__________ _________ ______.

IGNOU ACADEMY

Your IGNOU journey, made easier.

Solved Assignments
Study Notes
Guess Papers
Question Papers

Call Us WhatsApp

STUDY • PREPARE • SUCCEED

Skip in 10

IGNOU Solved Assignments Assignments Ignou Projects Project Previous Year Solved Exam Papers Notes Notes Sample Question Papers Sample Question Papers