Question
संसदीय लोकतंत्र पर अम्बेडकर की आलेचना क्या थी? चर्चा कीजिए।
Answer :
Word Count : 1134
________ ________ ________ _____ ______ ________ __________ ____ ____ _______.
______ _____ ________ _________ ___ _____ _______ _________ _____.
_____ ___ ___ ___ _____ __________ ___ ____ ______ ______ ________ __________.
___ ____ _____ ___ ______ _________ ________ __________ __________ __________.
___ _____ ____ ______ _____ ______ ____ ____ _____ ________.
___ ______ _________ __________ ___ ___ _________ ______ ___ _______.
___ ___ ____ __________ ____ __________ __________ _____.
____ ___ ____ __________ ______ ____ _____ _______ ___ __________.
_________ __________ __________ ________ __________ ____ ___ ___.
______ _________ ________ ________ __________ ______ ___.
______ __________ _______ _________ ______ ______ ________ _______ _________.
_____ ____ _______ ____ __________ __________ ___ __________.
________ ___ ____ _________ _______ ______ ________ ________.
_______ _____ _________ ________ ____ _________ ___ ___ _______ _______ _______.
______ ________ __________ ____ ___ ____ ________ __________ _____.
_____ _______ ___ ____ ________.
______ _________ _____ ________ _________ _____ ______.
_______ ______ ___ _____ ______ ______ _____ _______.
_______ _______ _________ ________ _______ ___ ___ ___ ______ ______ ________.
____ _____ ___ ___ _____ ___.
___ __________ ____ ___ _______ _________ ________.
_________ _________ ______ __________ ________ _____ _________ __________ ______ _____ _____ _________.
________ _____ __________ __________ _______.
______ ____ __________ _____ _______ _______ ________ ___ ________.
____ ___ ________ ______ ________ _____ _________.
____ ____ ________ __________ ______.
________ ______ _________ _________ __________ _________ ________ ___ ________ _______ ____.
____ _____ __________ ___ ______ _______ ____.
_______ __________ ______ __________ ____ _____ __________ _______ _______.
________ __________ _______ _______ _____ ______.
______ _______ ________ _______ _________ __________ __________ ____ ________.
____ _______ __________ _________ ______ ___.
_________ ___ __________ _________ _________.
___ ______ ____ ________ _______ ____ _________ ____ ____ ____ ___ ______.
_________ ________ ____ ________ ______ ______ ________ ___.
_____ _______ _____ ________ _________ ______ _________ _____.
____ __________ _____ ___ ____.
__________ ________ ________ ____ ___ ___ ___ _________.
______ __________ _____ ________ ______.
___ __________ _______ ____ ________ __________ __________ ___ __________ _____ ______ ________.
________ _________ ____ _____ ____ _________ _______ _____ _______ _______ _____ ____.
________ ____ __________ ______ ________ __________ _________ ___ _____.
______ ____ ____ _______ _____ ___ ______.
_____ _________ __________ ______ _________.
__________ ___ _______ __________ ____ _______.
__________ _______ ___ _______ _________.
_________ _____ __________ ___ _____.
___ ___ __________ ________ ____ __________ _________ _____ ________ ________ _________.
_____ __________ _____ ___ ___ _________ ________ __________.
___ ___ _____ ______ ___ _______ ________ ____ _______ _________.
___ ____ _________ ________ __________ ____.
_________ _________ ______ _________ _______ _________ _______ _____ __________ ____ _______ ___.
_____ ___ __________ _____ _________ _____ _________ ________ _____ ________ _______.
________ __________ _______ ____ ______.
__________ _________ ____ ___ __________ _______ __________ ____ ________.
_____ __________ ____ ____ _____ ________ _______.
_____ ___ ____ _________ ________ __________ ______ ______ __________ ______ _____ ____.
_______ ___ _________ __________ ___ _______.
_______ _________ _______ ________ ____ ___ ____ _________ __________ _______ ____.
______ ___ _____ ________ _________ _______.
________ _____ _________ _____ ___ _____ ____ ________.
_____ _____ _____ _____ __________ _________ _______ ____ _________ ____ _______ ________.
_______ ___ ___ ___ ________ ________.
_____ ______ ____ _______ __________ ___ ______ _______.
___ _______ ____ ________ ______ ________ ___ ____ ______ ______ ____.
_______ __________ ___ ____ ___ _____ __________ __________ ______ _____ __________ ____.
_______ ___ ________ _____ ___ _______.
__________ _______ _________ ________ ___ _______ ________ _____ _______ ____ ________.
_________ _____ ____ ____ ________ _______ __________ _______ _______.
_____ ___ __________ ________ ______.
____ _______ ________ ____ __________ ___ ______ _______ ________ ______ _____ ________.
__________ ________ _________ _____ _____ ____ _______ ________ ________ ____ _________.
_____ __________ _____ ______ _______ ______ ______ _____.
_______ ____ ___ __________ ______ _________ ___.
___ ________ _________ __________ ___ ________.
___ _______ ________ _____ __________ ________ _________ __________.
________ _____ ________ ____ _____ ____ _____ __________ _______ _____.
______ ___ _______ __________ _________ _________.
__________ _______ _____ ________ __________ _____ ________ _____ ________ ____.
_____ _________ ________ _________ __________ _____.
__________ _________ _______ ________ ________ ___.
_________ ______ ____ _______ ____ ________ ________ ___ _____.
___ ________ _______ ____ ______ _____ ____ _____ _________ _____.
_________ ________ ________ ________ _______.
________ ___ _______ _________ ________.
__________ _____ _______ ______ _________ ________ _______ _______ _______ ________.
_________ ____ _____ ____ ______ ___ ________ ______ ___.
_____ ______ ___ __________ ____ _______ ______ ____ _________.
____ ______ _______ ____ ______ ___ ______.
_________ ___ _______ _______ __________ __________ __________ ___.
___ _________ __________ ______ _____ _________ _________.
________ ______ ____ ______ __________ _______ _________ __________.
_________ _______ _________ ____ ________ __________ ___ ______ _____ ______ __________ _______.
________ ______ ______ ___ _________ ________ ________ _______ ______ __________.
____ ___ ________ _________ __________ _____ _____ ____ __________.
_______ ______ _____ ______ ____ ______ __________ ___ ___ ___ ___.
_____ ______ ____ ____ ________ ______ _________ _________ _________ ___.
________ _________ ___ _______ _______ __________ _______ __________ _____ _______ _____.
__________ ______ ____ ______ ______ ______.
_____ ______ _________ ____ ______ _____ __________ _______.
________ _______ ________ _______ _______ ________ ____ _______.
_______ ______ ___ ______ ____ ____ __________.
________ ___ _________ __________ _____.
_____ ____ ______ ___ _________ ______ ___ _________.
____ _____ ________ _____ ____ _______ ___ _________ _________ _________.
________ __________ ________ ___ _______.
Skip in 10
अम्बेडकर ने संसदीय लोकतंत्र को भारतीय राजनीति और राष्ट्र निर्माण की प्रक्रिया में अत्यंत महत्वपूर्ण माना। उनका मानना था कि लोकतंत्र केवल शासन की विधि नहीं बल्कि समाज में न्याय, स्वतंत्रता और समानता स्थापित करने का एक माध्यम है। अम्बेडकर के दृष्टिकोण से संसदीय लोकतंत्र का मुख्य उद्देश्य केवल बहुमत की सत्ता स्थापित करना नहीं था, बल्कि अल्पसंख्यकों, वंचितों और सामाजिक रूप से पिछड़े वर्गों की सुरक्षा करना भी था। उन्होंने इस तथ्य पर जोर दिया कि भारत जैसे बहुल जातीय, बहुधार्मिक और बहुभाषी देश में संसदीय लोकतंत्र ही वह प्रणाली है जो विभिन्न सामाजिक समूहों को समान राजनीतिक प्रतिनिधित्व और अवसर प्रदान कर सकती है। अम्बेडकर ने भारतीय संविधान निर्माण के दौरान संसदीय लोकतंत्र के ढांचे पर गहन चिंतन किया। उनके विचार में संसदीय लोकतंत्र का मूल आधार जनता की संप्रभुता है, जिसका अर्थ है कि राज्य की शक्ति का स्रोत जनता ही होती है और यह शक्ति सीधे जनता के प्रतिनिधियों के माध्यम से क्रियाशील होती है। उन्होंने यह भी स्पष्ट किया कि संसदीय लोकतंत्र केवल राजनीतिक स्वतंत्रता तक सीमित नहीं होना चाहिए, बल्कि यह सामाजिक और आर्थिक न्याय सुनिश्चित करने का माध्यम भी होना चाहिए। उनके अनुसार, यदि केवल बहुमत के आधार पर शासन चलाया जाए और अल्पसंख्यकों या वंचित वर्गों के अधिकारों की रक्षा न की जाए, तो लोकतंत्र का वास्तविक उद्देश्य पूरा नहीं हो सकता। अम्बेडकर ने संसदीय लोकतंत्र में दलों की भूमिका पर भी विशेष ध्यान दिया। वे मानते थे कि दलों का अस्तित्व लोकतांत्रिक प्रक्रिया के लिए आवश्यक है, क्योंकि यह विभिन्न
____ ________ ____ __________ ___.________ ________ ________ _____ ______ ________ __________ ____ ____ _______.
______ _____ ________ _________ ___ _____ _______ _________ _____.
_____ ___ ___ ___ _____ __________ ___ ____ ______ ______ ________ __________.
___ ____ _____ ___ ______ _________ ________ __________ __________ __________.
___ _____ ____ ______ _____ ______ ____ ____ _____ ________.
___ ______ _________ __________ ___ ___ _________ ______ ___ _______.
___ ___ ____ __________ ____ __________ __________ _____.
____ ___ ____ __________ ______ ____ _____ _______ ___ __________.
_________ __________ __________ ________ __________ ____ ___ ___.
______ _________ ________ ________ __________ ______ ___.
______ __________ _______ _________ ______ ______ ________ _______ _________.
_____ ____ _______ ____ __________ __________ ___ __________.
________ ___ ____ _________ _______ ______ ________ ________.
_______ _____ _________ ________ ____ _________ ___ ___ _______ _______ _______.
______ ________ __________ ____ ___ ____ ________ __________ _____.
_____ _______ ___ ____ ________.
______ _________ _____ ________ _________ _____ ______.
_______ ______ ___ _____ ______ ______ _____ _______.
_______ _______ _________ ________ _______ ___ ___ ___ ______ ______ ________.
____ _____ ___ ___ _____ ___.
___ __________ ____ ___ _______ _________ ________.
_________ _________ ______ __________ ________ _____ _________ __________ ______ _____ _____ _________.
________ _____ __________ __________ _______.
______ ____ __________ _____ _______ _______ ________ ___ ________.
____ ___ ________ ______ ________ _____ _________.
____ ____ ________ __________ ______.
________ ______ _________ _________ __________ _________ ________ ___ ________ _______ ____.
____ _____ __________ ___ ______ _______ ____.
_______ __________ ______ __________ ____ _____ __________ _______ _______.
________ __________ _______ _______ _____ ______.
______ _______ ________ _______ _________ __________ __________ ____ ________.
____ _______ __________ _________ ______ ___.
_________ ___ __________ _________ _________.
___ ______ ____ ________ _______ ____ _________ ____ ____ ____ ___ ______.
_________ ________ ____ ________ ______ ______ ________ ___.
_____ _______ _____ ________ _________ ______ _________ _____.
____ __________ _____ ___ ____.
__________ ________ ________ ____ ___ ___ ___ _________.
______ __________ _____ ________ ______.
___ __________ _______ ____ ________ __________ __________ ___ __________ _____ ______ ________.
________ _________ ____ _____ ____ _________ _______ _____ _______ _______ _____ ____.
________ ____ __________ ______ ________ __________ _________ ___ _____.
______ ____ ____ _______ _____ ___ ______.
_____ _________ __________ ______ _________.
__________ ___ _______ __________ ____ _______.
__________ _______ ___ _______ _________.
_________ _____ __________ ___ _____.
___ ___ __________ ________ ____ __________ _________ _____ ________ ________ _________.
_____ __________ _____ ___ ___ _________ ________ __________.
___ ___ _____ ______ ___ _______ ________ ____ _______ _________.
___ ____ _________ ________ __________ ____.
_________ _________ ______ _________ _______ _________ _______ _____ __________ ____ _______ ___.
_____ ___ __________ _____ _________ _____ _________ ________ _____ ________ _______.
________ __________ _______ ____ ______.
__________ _________ ____ ___ __________ _______ __________ ____ ________.
_____ __________ ____ ____ _____ ________ _______.
_____ ___ ____ _________ ________ __________ ______ ______ __________ ______ _____ ____.
_______ ___ _________ __________ ___ _______.
_______ _________ _______ ________ ____ ___ ____ _________ __________ _______ ____.
______ ___ _____ ________ _________ _______.
________ _____ _________ _____ ___ _____ ____ ________.
_____ _____ _____ _____ __________ _________ _______ ____ _________ ____ _______ ________.
_______ ___ ___ ___ ________ ________.
_____ ______ ____ _______ __________ ___ ______ _______.
___ _______ ____ ________ ______ ________ ___ ____ ______ ______ ____.
_______ __________ ___ ____ ___ _____ __________ __________ ______ _____ __________ ____.
_______ ___ ________ _____ ___ _______.
__________ _______ _________ ________ ___ _______ ________ _____ _______ ____ ________.
_________ _____ ____ ____ ________ _______ __________ _______ _______.
_____ ___ __________ ________ ______.
____ _______ ________ ____ __________ ___ ______ _______ ________ ______ _____ ________.
__________ ________ _________ _____ _____ ____ _______ ________ ________ ____ _________.
_____ __________ _____ ______ _______ ______ ______ _____.
_______ ____ ___ __________ ______ _________ ___.
___ ________ _________ __________ ___ ________.
___ _______ ________ _____ __________ ________ _________ __________.
________ _____ ________ ____ _____ ____ _____ __________ _______ _____.
______ ___ _______ __________ _________ _________.
__________ _______ _____ ________ __________ _____ ________ _____ ________ ____.
_____ _________ ________ _________ __________ _____.
__________ _________ _______ ________ ________ ___.
_________ ______ ____ _______ ____ ________ ________ ___ _____.
___ ________ _______ ____ ______ _____ ____ _____ _________ _____.
_________ ________ ________ ________ _______.
________ ___ _______ _________ ________.
__________ _____ _______ ______ _________ ________ _______ _______ _______ ________.
_________ ____ _____ ____ ______ ___ ________ ______ ___.
_____ ______ ___ __________ ____ _______ ______ ____ _________.
____ ______ _______ ____ ______ ___ ______.
_________ ___ _______ _______ __________ __________ __________ ___.
___ _________ __________ ______ _____ _________ _________.
________ ______ ____ ______ __________ _______ _________ __________.
_________ _______ _________ ____ ________ __________ ___ ______ _____ ______ __________ _______.
________ ______ ______ ___ _________ ________ ________ _______ ______ __________.
____ ___ ________ _________ __________ _____ _____ ____ __________.
_______ ______ _____ ______ ____ ______ __________ ___ ___ ___ ___.
_____ ______ ____ ____ ________ ______ _________ _________ _________ ___.
________ _________ ___ _______ _______ __________ _______ __________ _____ _______ _____.
__________ ______ ____ ______ ______ ______.
_____ ______ _________ ____ ______ _____ __________ _______.
________ _______ ________ _______ _______ ________ ____ _______.
_______ ______ ___ ______ ____ ____ __________.
________ ___ _________ __________ _____.
_____ ____ ______ ___ _________ ______ ___ _________.
____ _____ ________ _____ ____ _______ ___ _________ _________ _________.
________ __________ ________ ___ _______.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.