संस्कृतभाषा भारतीयभाषापरम्परायाः मूलाधाररूपेण प्रतिष्ठिता अस्ति। एषा भाषा केवलं धार्मिकग्रन्थानां वा प्राचीनसाहित्यस्य माध्यमं न, अपि तु भाषाशास्त्रीयदृष्ट्या अपूर्वं महत्त्वं वहति। संस्कृतभाषायाः संरचना, ध्वन्यात्मकव्यवस्था, शब्दरचना, वाक्यविन्यासः, अर्थनिर्णयप्रक्रिया च अत्यन्तं वैज्ञानिकतया विकसिताः सन्ति। अतः भाषाशास्त्रस्य इतिहासे संस्कृतभाषायाः स्थानं वैशिष्ट्यपूर्णं वर्तते। पाणिनीयव्याकरणं विश्वस्य प्राचीनतमेषु तथा सुव्यवस्थितेषु भाषावैज्ञानिकग्रन्थेषु गण्यते, यस्य प्रभावः आधुनिकभाषाविज्ञानपर्यन्तं दृष्टिगोचरः भवति। संस्कृतस्य ध्वनिव्यवस्था भाषाशास्त्रीयमहत्त्वस्य प्रमुखं कारणम् अस्ति। वर्णानां वर्गीकरणं कण्ठ्य-तालव्य-मूर्धन्य-दन्त्य-ओष्ठ्यभेदेन यथा व्यवस्थितं कृतम्, तथा अन्यासु भाषासु दुर्लभं दृश्यते। उच्चारणस्थानानुसारं वर्णानां क्रमबद्धता भाषाध्वनिशास्त्रस्य दृष्ट्या आदर्शरूपा अस्ति। स्वर-व्यञ्जनयोः भेदः, घोष-अघोषत्वं, अल्पप्राण-महाप्राणभेदः च वैज्ञानिकपद्धत्या निरूपिताः सन्ति। अयं क्रमः केवलं वर्णमालायां न, अपि तु शिक्षाग्रन्थेषु विस्तरेण विवेचितः, येषां साहाय्येन उच्चारणस्य शुद्धता तथा मानकीकरणं सम्भवम् अभवत्। रूपविज्ञानस्य क्षेत्रे संस्कृतभाषा अत्यन्तं समृद्धा अस्ति। धातुपाठः, प्रत्ययव्यवस्था, समासप्रक्रिया, तद्धितप्रत्ययाः, कृदन्त-तिङन्तरचना च शब्दनिर्माणस्य सुव्यवस्थितं तन्त्रं प्रदर्शयन्ति। अल्पैः धातुभ्यः असंख्याः शब्दाः निर्मातुं शक्यन्ते, एषा उत्पादकता भाषावैज्ञानिकानां कृते विशेषाकर्षणस्य विषयः अस्ति। प्रत्ययैः सह धातूनां योगेन अर्थपरिवर्तनं यथा सूक्ष्मतया साध्यते,