Question
केंद्रीय सचिवालय का संगठन और कार्यों का वर्णन कीजिए।
Answer :
Word Count : 1128
____ ___ _________ _____ ________ _____ _______ ______ ____ ______ ______ ____.
___ ___ __________ _______ ____ ________ ______ _________ ____.
______ ________ _________ ______ ___ ________ _________.
_______ ___ _______ __________ ___ ___ _____ ____ _______ ___ ________.
________ ______ __________ ____ _________ ______ __________ ________ ________.
________ ____ __________ ______ ________ _________ ___ _____ ___.
____ _____ ____ ________ __________ ________ _______.
________ _____ __________ ________ ________ _________.
_________ __________ ___ _____ _____.
______ _____ ____ _______ _____ _____ _____ _____ _________ ___ _______.
____ ____ ______ ________ ___ ______ ___ _______ _________.
_____ ______ __________ _________ _________ ___ _______ ____ _______.
______ _______ ____ __________ ____ _____ _____ ____ _______ ______ ___ ____.
____ _____ _________ ______ ________ _______ _________ _____ ________ ________.
_______ _________ ________ _________ _________ _______ _________ _____ ____.
____ ___ __________ ________ ___ _________ _______ _______ ____.
____ _______ ___ __________ __________.
_______ _________ ____ ______ ____ _______.
__________ _______ _________ ______ _________ _________ ____ _____ __________ _________ _________.
_____ ____ ________ _______ ___ _________ ________.
__________ ____ ______ ________ ______ _________ __________.
____ ___ ________ ____ _________ ________ _____ _____ __________ __________ _________ ___.
______ _______ ____ ______ _____ ______ ____ _________ ________.
_________ ________ ______ ___ _______ _________ ______ __________ __________ ___.
__________ _________ _________ ______ _____ __________ _______ ________ ______ _______.
___ _________ _____ ___ __________ ______ ________ ___ __________ _______ _______.
__________ ____ ____ _____ ______ ________ __________ ___ __________ _____ _____ _____.
___ _______ _____ _________ _______ ____ ______ ____ ____ _________.
____ ________ _____ _________ _____ ________ ______ ______.
__________ _________ _________ _____ _______ ______ _____ ______ ______ ______ ________.
_________ ______ _________ ______ ____ ___ ___ _______ ___.
______ ____ ________ ___ ________ ____ _________ ___ _______ ______ ________ ____.
___ ______ ___ ____ __________ __________ __________ _______ ________ ____ _____ __________.
_______ ____ ____ __________ _______ _____ __________ ______ _________.
________ _____ __________ __________ ______ ________.
______ __________ ______ ____ ____ _____.
________ _____ ______ ______ __________ ___ __________.
___ _________ ____ _______ ________ ________ ______.
___ _________ _________ ____ ________ _____ _________ _______ ________.
______ ___ _______ _________ ____ _____ __________ ________ ___ ____.
____ _________ ____ ____ _______ ______ __________ ____ ________ ___ _____ _______.
_____ ______ _________ _________ __________ __________ _________ ________ ________ ____ __________.
___ ________ __________ _____ _______ ______ _____ ________ ______ ___.
_______ _________ ___ ______ ____ ______ ____ _______ ______.
_____ ________ ______ ______ ______.
______ __________ ______ __________ _____ ____ ________ ______ __________ _______.
__________ ______ __________ _______ _______ _________ ____ _________ _________ __________.
____ ________ ____ _________ ________ _____ __________.
______ ________ _____ ________ _______ ___.
_________ __________ _____ _______ _______ _______ ____ ________.
__________ ___ ___ ____ ____ _________ ___ ____.
____ _________ ____ __________ ______ ______ _________ ______.
______ ________ _______ ___ _____ _______ _________ ___ ____ __________ _____ ____.
________ ____ __________ ______ _______.
________ _________ _________ ________ __________ _________ ____ __________ _________ ____ ___.
____ _____ _______ ____ __________ ________ _____ ________ ____ ______.
_____ ______ __________ ______ __________.
_________ _______ ____ _____ __________ ________ ______ _________ _________ _______.
____ __________ ________ _______ _________ ____ ______.
________ ________ ____ _________ __________ ________.
_________ __________ _______ ____ _____ ___ _______ _______ _____ ___ _________ ________.
_________ _______ _____ ___ ________ _______.
__________ ______ ____ _________ ______ _________ _____ ______ ___.
________ ________ ____ ______ ______ _________ ___ __________ _________.
_____ _____ ________ ___ _______ _____ _________ __________ ___ ___ ________.
_________ ________ _______ ___ ______ ________ ________ ___ ______ _________ __________.
______ ___ _______ ____ _______ ____ _____ ________ __________ ___ ______.
________ _______ _________ ______ ________ __________ ___ ____ _________.
_________ _______ ___ ______ ___ ___ ___.
___ ___ _________ _________ ____ _______ ______.
_____ _______ ____ ___ ____.
_________ ________ _____ _________ _________.
_____ ________ ________ ___ ________ ___ _________ _______ _______ ______.
_____ _________ ________ ______ ________ ___ ___.
___ _________ ___ ____ ______ _________.
_____ _________ _____ __________ ___ _______ __________ ____.
_________ ______ ____ _________ ___.
__________ ____ __________ __________ _______ _____ ____ ______ ___ ______ _______.
____ _______ _____ ______ _________ _________ ____ ________ _______ __________ _______ ____.
_______ ______ ___ ________ __________ ____ ____.
____ ______ ______ ______ _________ _________ ___.
___ __________ ___ __________ _______.
_____ _____ _________ ____ __________.
______ _________ _______ ______ ________ ____.
________ ___ _______ _______ ___ ________ ______ _______.
___ ____ _________ ___ ___.
_____ __________ _______ _________ _________ ____ ____.
______ ___ ______ _______ __________.
___ ____ _____ ___ ________ _____ ________ ___ _____ _________.
___ _______ _________ _____ __________ ____ ___ __________ _____ _______ _______ _____.
_______ _________ _____ __________ _____ _________.
____ __________ ________ ____ ________ _________ ________ __________ ___ ____ __________.
____ ________ _______ ______ _________ ____ _________ _______ ____.
____ _____ _______ ______ ________ _____ _____ ______.
______ _________ ____ _______ ________ ____ _______ ___.
_________ _________ ________ ____ ___ __________ ______ ______ ___ _________.
___ ______ ___ _____ ____ __________ ______.
___ _____ ________ __________ _______ ___ ____ _________ _______ _____.
__________ ____ ____ _________ ______ _________ _______ _______.
________ ______ __________ _______ _______ ________ _______ ___ ____.
_________ __________ ______ _______ _____ _____ ____.
______ _________ _____ _______ ____ _____ ___ ____ _____.
_________ ______ ____ ___ _______ _________ __________ ___ ____ _____ _____ _____.
__________ __________ _______ ______ ________ ____ ___ ___ _______ ____ ___ __________.
______ ____ ___.
Skip in 10
भारत के संघीय शासन तंत्र में केंद्रीय सचिवालय नीति-निर्माण, समन्वय, प्रशासनिक नियंत्रण तथा मंत्रालयों के संचालन का प्रमुख संस्थागत आधार है। यह केंद्र सरकार का वह प्रशासनिक ढाँचा है जो मंत्रियों को नीति निर्माण, निर्णय लेने, संसदीय कार्यों के संचालन तथा प्रशासनिक दायित्वों के निर्वहन में आवश्यक सहायता प्रदान करता है। केंद्रीय सचिवालय स्वयं कार्यपालिका का संचालन नहीं करता, बल्कि नीतियों का निर्माण, योजनाओं का समन्वय, नियमों का निर्माण तथा कार्यान्वयन एजेंसियों पर प्रशासनिक नियंत्रण स्थापित करता है। इसका मूल उद्देश्य सरकार के राजनीतिक नेतृत्व और स्थायी प्रशासन के बीच प्रभावी समन्वय स्थापित करना है। केंद्रीय सचिवालय का संगठन विभिन्न मंत्रालयों और विभागों के माध्यम से निर्मित होता है। प्रत्येक मंत्रालय का राजनीतिक प्रमुख कैबिनेट मंत्री होता है। आवश्यकता के अनुसार उसके साथ राज्य मंत्री तथा उपमंत्री भी नियुक्त किए जा सकते हैं। मंत्री नीति संबंधी निर्णय लेने के लिए उत्तरदायी होता है, जबकि प्रशासनिक सहायता सचिवालय के अधिकारियों द्वारा प्रदान की जाती है। प्रत्येक मंत्रालय का सर्वोच्च प्रशासनिक अधिकारी सचिव होता है। सचिव भारतीय प्रशासनिक सेवा अथवा अन्य अखिल भारतीय एवं केंद्रीय सेवाओं का वरिष्ठ अधिकारी होता है। वह मंत्रालय का प्रशासनिक प्रमुख होने के साथ-साथ मंत्री का प्रमुख सलाहकार भी होता है। सचिव नीति निर्माण, मंत्रालय के समग्र प्रशासन, विभिन्न विभागों के समन्वय तथा कैबिनेट के समक्ष प्रस्ताव प्रस्तुत करने में महत्वपूर्ण भूमिका निभाता है। वह मंत्रालय के कार्यों के लिए प्रशासनिक रूप से
____ _________ _____ _______ __________.____ ___ _________ _____ ________ _____ _______ ______ ____ ______ ______ ____.
___ ___ __________ _______ ____ ________ ______ _________ ____.
______ ________ _________ ______ ___ ________ _________.
_______ ___ _______ __________ ___ ___ _____ ____ _______ ___ ________.
________ ______ __________ ____ _________ ______ __________ ________ ________.
________ ____ __________ ______ ________ _________ ___ _____ ___.
____ _____ ____ ________ __________ ________ _______.
________ _____ __________ ________ ________ _________.
_________ __________ ___ _____ _____.
______ _____ ____ _______ _____ _____ _____ _____ _________ ___ _______.
____ ____ ______ ________ ___ ______ ___ _______ _________.
_____ ______ __________ _________ _________ ___ _______ ____ _______.
______ _______ ____ __________ ____ _____ _____ ____ _______ ______ ___ ____.
____ _____ _________ ______ ________ _______ _________ _____ ________ ________.
_______ _________ ________ _________ _________ _______ _________ _____ ____.
____ ___ __________ ________ ___ _________ _______ _______ ____.
____ _______ ___ __________ __________.
_______ _________ ____ ______ ____ _______.
__________ _______ _________ ______ _________ _________ ____ _____ __________ _________ _________.
_____ ____ ________ _______ ___ _________ ________.
__________ ____ ______ ________ ______ _________ __________.
____ ___ ________ ____ _________ ________ _____ _____ __________ __________ _________ ___.
______ _______ ____ ______ _____ ______ ____ _________ ________.
_________ ________ ______ ___ _______ _________ ______ __________ __________ ___.
__________ _________ _________ ______ _____ __________ _______ ________ ______ _______.
___ _________ _____ ___ __________ ______ ________ ___ __________ _______ _______.
__________ ____ ____ _____ ______ ________ __________ ___ __________ _____ _____ _____.
___ _______ _____ _________ _______ ____ ______ ____ ____ _________.
____ ________ _____ _________ _____ ________ ______ ______.
__________ _________ _________ _____ _______ ______ _____ ______ ______ ______ ________.
_________ ______ _________ ______ ____ ___ ___ _______ ___.
______ ____ ________ ___ ________ ____ _________ ___ _______ ______ ________ ____.
___ ______ ___ ____ __________ __________ __________ _______ ________ ____ _____ __________.
_______ ____ ____ __________ _______ _____ __________ ______ _________.
________ _____ __________ __________ ______ ________.
______ __________ ______ ____ ____ _____.
________ _____ ______ ______ __________ ___ __________.
___ _________ ____ _______ ________ ________ ______.
___ _________ _________ ____ ________ _____ _________ _______ ________.
______ ___ _______ _________ ____ _____ __________ ________ ___ ____.
____ _________ ____ ____ _______ ______ __________ ____ ________ ___ _____ _______.
_____ ______ _________ _________ __________ __________ _________ ________ ________ ____ __________.
___ ________ __________ _____ _______ ______ _____ ________ ______ ___.
_______ _________ ___ ______ ____ ______ ____ _______ ______.
_____ ________ ______ ______ ______.
______ __________ ______ __________ _____ ____ ________ ______ __________ _______.
__________ ______ __________ _______ _______ _________ ____ _________ _________ __________.
____ ________ ____ _________ ________ _____ __________.
______ ________ _____ ________ _______ ___.
_________ __________ _____ _______ _______ _______ ____ ________.
__________ ___ ___ ____ ____ _________ ___ ____.
____ _________ ____ __________ ______ ______ _________ ______.
______ ________ _______ ___ _____ _______ _________ ___ ____ __________ _____ ____.
________ ____ __________ ______ _______.
________ _________ _________ ________ __________ _________ ____ __________ _________ ____ ___.
____ _____ _______ ____ __________ ________ _____ ________ ____ ______.
_____ ______ __________ ______ __________.
_________ _______ ____ _____ __________ ________ ______ _________ _________ _______.
____ __________ ________ _______ _________ ____ ______.
________ ________ ____ _________ __________ ________.
_________ __________ _______ ____ _____ ___ _______ _______ _____ ___ _________ ________.
_________ _______ _____ ___ ________ _______.
__________ ______ ____ _________ ______ _________ _____ ______ ___.
________ ________ ____ ______ ______ _________ ___ __________ _________.
_____ _____ ________ ___ _______ _____ _________ __________ ___ ___ ________.
_________ ________ _______ ___ ______ ________ ________ ___ ______ _________ __________.
______ ___ _______ ____ _______ ____ _____ ________ __________ ___ ______.
________ _______ _________ ______ ________ __________ ___ ____ _________.
_________ _______ ___ ______ ___ ___ ___.
___ ___ _________ _________ ____ _______ ______.
_____ _______ ____ ___ ____.
_________ ________ _____ _________ _________.
_____ ________ ________ ___ ________ ___ _________ _______ _______ ______.
_____ _________ ________ ______ ________ ___ ___.
___ _________ ___ ____ ______ _________.
_____ _________ _____ __________ ___ _______ __________ ____.
_________ ______ ____ _________ ___.
__________ ____ __________ __________ _______ _____ ____ ______ ___ ______ _______.
____ _______ _____ ______ _________ _________ ____ ________ _______ __________ _______ ____.
_______ ______ ___ ________ __________ ____ ____.
____ ______ ______ ______ _________ _________ ___.
___ __________ ___ __________ _______.
_____ _____ _________ ____ __________.
______ _________ _______ ______ ________ ____.
________ ___ _______ _______ ___ ________ ______ _______.
___ ____ _________ ___ ___.
_____ __________ _______ _________ _________ ____ ____.
______ ___ ______ _______ __________.
___ ____ _____ ___ ________ _____ ________ ___ _____ _________.
___ _______ _________ _____ __________ ____ ___ __________ _____ _______ _______ _____.
_______ _________ _____ __________ _____ _________.
____ __________ ________ ____ ________ _________ ________ __________ ___ ____ __________.
____ ________ _______ ______ _________ ____ _________ _______ ____.
____ _____ _______ ______ ________ _____ _____ ______.
______ _________ ____ _______ ________ ____ _______ ___.
_________ _________ ________ ____ ___ __________ ______ ______ ___ _________.
___ ______ ___ _____ ____ __________ ______.
___ _____ ________ __________ _______ ___ ____ _________ _______ _____.
__________ ____ ____ _________ ______ _________ _______ _______.
________ ______ __________ _______ _______ ________ _______ ___ ____.
_________ __________ ______ _______ _____ _____ ____.
______ _________ _____ _______ ____ _____ ___ ____ _____.
_________ ______ ____ ___ _______ _________ __________ ___ ____ _____ _____ _____.
__________ __________ _______ ______ ________ ____ ___ ___ _______ ____ ___ __________.
______ ____ ___.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.