Question
स्वातन्त्र्योत्तर काल में विश्वविद्यालय अनुदान आयोग (यू.जी.सी.) के प्रकार्यों सहित उच्च शिक्षा के विकास का वर्णन कीजिए।
Answer :
Word Count : 1035
______ _____ __________ ______ ___ ___ ________ ______ __________.
__________ __________ _____ ________ ___ ___ ___ _________ ___ ___.
____ _______ _________ ________ _________.
__________ ____ _______ ________ ______ __________ ___ ____ _____.
________ ___ ____ _____ _________ __________ __________ _________ ______ _____ ___.
______ ___ _______ ___ _________ ________ ______ _____.
____ _________ ____ _____ _____ __________ ________ _____.
____ ________ ________ ________ ________ ______ ____ ____ ___ _______.
________ __________ _________ _____ ________ ______ _____ _____ ___ _________ _________ _______.
_______ ___ _________ _________ ____.
____ ________ ____ __________ __________ ____ _____ _________ __________.
_________ ______ ______ _________ _____ _______ _______ _________ ________ _______ _____ ________.
_________ ____ ________ ________ ___ _____ ___.
_________ ____ _____ ___ ___ ____.
_________ _____ _______ _____ ___ ______ ______.
______ ________ _________ ______ _____ _________ _______ ______.
______ ________ __________ ______ _______ ______.
_______ ________ ____ ______ ______ _____ ______ ____ __________ ____ ____ __________.
_____ _________ ___ ___ _____.
_________ _____ _____ _____ ______ ______ ____ _______ _______.
_____ ____ _________ ___ ___.
___ _______ ________ ___ ____ ________ _________ ___ __________ __________ __________ ____.
______ __________ __________ _______ __________ _______ ______ __________ ______.
______ ___ ____ ______ _____ __________.
_______ ______ ________ ____ __________ __________ ___ _____ ___ ________ ________.
__________ _________ ________ ____ _____ _______.
____ ____ ____ ______ ________.
________ _______ ____ _____ _______ __________ _________ _________.
_______ ________ ______ _________ ______ ________ ______ _________ ___ _______ _____.
____ ______ ______ __________ ______ _________ ____ ____ _______.
____ _____ __________ ___ _________ ___ _______ _______.
________ _______ _____ _____ ____ ___ ____ ________ __________ ________ _________.
_____ ____ ________ ________ _________.
________ _______ _____ ________ _______ _________ ______.
________ _____ ______ ________ __________ _____ ___.
___ ______ _____ ________ _____.
________ ________ __________ ____ _____ ______.
__________ __________ ____ ________ __________ ________ ___ ____ ________ ___ ______ _________.
______ ___ ___ _____ ______ __________ __________ ______ ______.
___ _______ ______ ___ _________ _________ __________ ________.
___ ______ _________ ____ ________ _______ _______ ________ _______ _______.
_____ ______ ___ ___ __________ _____ _____ ______.
__________ _______ ________ ________ _______ _________ ____ ________ ________ __________ _________ ______.
______ ______ _____ _____ __________ _____ ______ ______.
________ ________ _______ _________ ___ ______ __________ _________ ________.
____ _______ __________ _______ ________ ____ ___ __________.
________ _____ ______ ______ ________ _______ ____.
_______ _______ ___ _________ _____ ________ _________.
_______ _____ ______ ___ _________ ___ ____ ______ __________ _______.
________ _________ _____ _____ _______ __________ _________ ________ __________ _______ ___ ______.
______ _________ _________ _______ _____ ______ ____ __________ ____ _____.
______ ______ ____ _____ ______ ____ __________ _____ _____ _____ ______ ___.
______ ______ ___ __________ __________.
_________ __________ ___ _______ __________ _______ ____ ____ _______ ___ ____ ______.
______ ________ ____ ______ __________.
____ ______ _______ ________ ___ __________.
____ ______ ________ _________ _____ ____ __________ ____ _________.
_________ ________ _______ __________ ____ ______ _______ __________.
______ ___ _________ ________ ____ __________ ________ _________ ____ ___.
_________ _________ ______ ___ ___ ___ _____ _______ ______ _________.
__________ ____ ____ _______ __________ ___ ___.
_____ __________ _______ ____ __________ ________ ____ __________.
____ ____ _____ _______ ____.
________ _________ _________ _______ ___ _______.
_________ ____ __________ _______ ________ __________ _________ ________ __________.
___ ______ __________ ____ ________ ______ __________ _____ _________.
___ ________ ________ ______ _________ __________.
___ ___ ____ ___ _______ _______.
___ ______ ______ _______ _________ ________ __________ ______ _____ _________.
____ ___ ____ _________ _____ ______ _________ __________ ______ ______.
______ ________ ____ _________ _____ _________ ____ _______ ________ __________ _____.
________ ______ _______ ________ ________ _________ _____ ___ ____.
___ _________ _____ ______ _____.
__________ _______ ___ _________ __________ _____ ______ _______ _______ ______ _____.
__________ ___ ______ _____ _____ ________ ____ __________ _________ ______ _________.
___ _______ _______ _______ _____ __________ _______ ______ ________ _____ ____.
____ ___ _____ _____ ________.
__________ ________ ________ ______ ______ _________ ______ ____ _____ ___ ________ ____.
____ _____ _________ ______ __________ _________ ________ _______ ______ ____ _____.
___ ________ __________ __________ _____ ______ ______.
___ __________ ______ _______ ___ ________ __________ ___ _______.
______ _______ ________ ________ _____.
_____ ________ _________ _______ ________ _____.
____ _____ _____ __________ _____ ____ ___ ______ _________ _________ __________ _______.
_______ ____ ______ ________ _______ _______ _________ _____ _______ _______ ___ ________.
_________ ________ _____ ________ __________ _______ ____ _________ _______ ________.
________ ___ __________ __________ ___ _____ _____ _____ _______ _________ ________ __________.
_____ __________ _________ ___ __________ ________ ________ _______ _______ ________ ___ ___.
______ _______ _____ ___ _____ _____ _______ _____ __________ _____ ____ ____.
___ _____ _____ _______ ________ ________ _________ _____.
_____ ________ ______ _______ ________ __________ _____ ________ _________ ______ ______.
__________ ________ ________ ________ ____ ________ _______ _____ _________.
_________ ______ ________ __________ _______ _________ __________ __________ _____ ____.
___ ______ _____ ___ _____ _______ _____ ___ ___ _______ ___ _____.
_____ ___ __________ _________ ______ ______ ____ __________.
Skip in 10
स्वतन्त्रता प्राप्ति के बाद भारत में शिक्षा के सभी स्तरों पर व्यापक परिवर्तन की आवश्यकता अनुभव की गई। विशेष रूप से उच्च शिक्षा के क्षेत्र में ऐसे संस्थागत ढाँचे और नीतियों की जरूरत थी जो देश के सामाजिक, आर्थिक और सांस्कृतिक विकास के अनुरूप हों। ब्रिटिश काल में विश्वविद्यालयों की स्थापना तो हुई थी, परन्तु उनकी संरचना और कार्यप्रणाली मुख्यतः औपनिवेशिक प्रशासन की आवश्यकताओं को पूरा करने तक सीमित थी। स्वतंत्रता के बाद भारत सरकार ने उच्च शिक्षा को राष्ट्र निर्माण का एक महत्वपूर्ण साधन माना। इसी उद्देश्य से विश्वविद्यालयों के विकास, मानकीकरण, समन्वय और वित्तीय सहायता के लिए एक केंद्रीय निकाय की आवश्यकता महसूस की गई, जिसके परिणामस्वरूप विश्वविद्यालय अनुदान आयोग (यू.जी.सी.) की स्थापना की गई। स्वतन्त्र्योत्तर काल में उच्च शिक्षा के विकास की दिशा निर्धारित करने में कई शिक्षा आयोगों और समितियों की महत्वपूर्ण भूमिका रही। 1948–49 में गठित विश्वविद्यालय शिक्षा आयोग, जिसकी अध्यक्षता डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन ने की थी, ने भारतीय विश्वविद्यालयों की स्थिति का विस्तृत अध्ययन किया और उच्च शिक्षा में सुधार के लिए अनेक सुझाव दिए। इस आयोग ने विश्वविद्यालयों को अधिक स्वायत्तता देने, शिक्षा की गुणवत्ता बढ़ाने और एक ऐसे केंद्रीय संगठन की स्थापना की सिफारिश की जो विश्वविद्यालयों को वित्तीय सहायता प्रदान कर सके तथा उनके कार्यों का समन्वय कर
___ _____ ________ ________ _______.______ _____ __________ ______ ___ ___ ________ ______ __________.
__________ __________ _____ ________ ___ ___ ___ _________ ___ ___.
____ _______ _________ ________ _________.
__________ ____ _______ ________ ______ __________ ___ ____ _____.
________ ___ ____ _____ _________ __________ __________ _________ ______ _____ ___.
______ ___ _______ ___ _________ ________ ______ _____.
____ _________ ____ _____ _____ __________ ________ _____.
____ ________ ________ ________ ________ ______ ____ ____ ___ _______.
________ __________ _________ _____ ________ ______ _____ _____ ___ _________ _________ _______.
_______ ___ _________ _________ ____.
____ ________ ____ __________ __________ ____ _____ _________ __________.
_________ ______ ______ _________ _____ _______ _______ _________ ________ _______ _____ ________.
_________ ____ ________ ________ ___ _____ ___.
_________ ____ _____ ___ ___ ____.
_________ _____ _______ _____ ___ ______ ______.
______ ________ _________ ______ _____ _________ _______ ______.
______ ________ __________ ______ _______ ______.
_______ ________ ____ ______ ______ _____ ______ ____ __________ ____ ____ __________.
_____ _________ ___ ___ _____.
_________ _____ _____ _____ ______ ______ ____ _______ _______.
_____ ____ _________ ___ ___.
___ _______ ________ ___ ____ ________ _________ ___ __________ __________ __________ ____.
______ __________ __________ _______ __________ _______ ______ __________ ______.
______ ___ ____ ______ _____ __________.
_______ ______ ________ ____ __________ __________ ___ _____ ___ ________ ________.
__________ _________ ________ ____ _____ _______.
____ ____ ____ ______ ________.
________ _______ ____ _____ _______ __________ _________ _________.
_______ ________ ______ _________ ______ ________ ______ _________ ___ _______ _____.
____ ______ ______ __________ ______ _________ ____ ____ _______.
____ _____ __________ ___ _________ ___ _______ _______.
________ _______ _____ _____ ____ ___ ____ ________ __________ ________ _________.
_____ ____ ________ ________ _________.
________ _______ _____ ________ _______ _________ ______.
________ _____ ______ ________ __________ _____ ___.
___ ______ _____ ________ _____.
________ ________ __________ ____ _____ ______.
__________ __________ ____ ________ __________ ________ ___ ____ ________ ___ ______ _________.
______ ___ ___ _____ ______ __________ __________ ______ ______.
___ _______ ______ ___ _________ _________ __________ ________.
___ ______ _________ ____ ________ _______ _______ ________ _______ _______.
_____ ______ ___ ___ __________ _____ _____ ______.
__________ _______ ________ ________ _______ _________ ____ ________ ________ __________ _________ ______.
______ ______ _____ _____ __________ _____ ______ ______.
________ ________ _______ _________ ___ ______ __________ _________ ________.
____ _______ __________ _______ ________ ____ ___ __________.
________ _____ ______ ______ ________ _______ ____.
_______ _______ ___ _________ _____ ________ _________.
_______ _____ ______ ___ _________ ___ ____ ______ __________ _______.
________ _________ _____ _____ _______ __________ _________ ________ __________ _______ ___ ______.
______ _________ _________ _______ _____ ______ ____ __________ ____ _____.
______ ______ ____ _____ ______ ____ __________ _____ _____ _____ ______ ___.
______ ______ ___ __________ __________.
_________ __________ ___ _______ __________ _______ ____ ____ _______ ___ ____ ______.
______ ________ ____ ______ __________.
____ ______ _______ ________ ___ __________.
____ ______ ________ _________ _____ ____ __________ ____ _________.
_________ ________ _______ __________ ____ ______ _______ __________.
______ ___ _________ ________ ____ __________ ________ _________ ____ ___.
_________ _________ ______ ___ ___ ___ _____ _______ ______ _________.
__________ ____ ____ _______ __________ ___ ___.
_____ __________ _______ ____ __________ ________ ____ __________.
____ ____ _____ _______ ____.
________ _________ _________ _______ ___ _______.
_________ ____ __________ _______ ________ __________ _________ ________ __________.
___ ______ __________ ____ ________ ______ __________ _____ _________.
___ ________ ________ ______ _________ __________.
___ ___ ____ ___ _______ _______.
___ ______ ______ _______ _________ ________ __________ ______ _____ _________.
____ ___ ____ _________ _____ ______ _________ __________ ______ ______.
______ ________ ____ _________ _____ _________ ____ _______ ________ __________ _____.
________ ______ _______ ________ ________ _________ _____ ___ ____.
___ _________ _____ ______ _____.
__________ _______ ___ _________ __________ _____ ______ _______ _______ ______ _____.
__________ ___ ______ _____ _____ ________ ____ __________ _________ ______ _________.
___ _______ _______ _______ _____ __________ _______ ______ ________ _____ ____.
____ ___ _____ _____ ________.
__________ ________ ________ ______ ______ _________ ______ ____ _____ ___ ________ ____.
____ _____ _________ ______ __________ _________ ________ _______ ______ ____ _____.
___ ________ __________ __________ _____ ______ ______.
___ __________ ______ _______ ___ ________ __________ ___ _______.
______ _______ ________ ________ _____.
_____ ________ _________ _______ ________ _____.
____ _____ _____ __________ _____ ____ ___ ______ _________ _________ __________ _______.
_______ ____ ______ ________ _______ _______ _________ _____ _______ _______ ___ ________.
_________ ________ _____ ________ __________ _______ ____ _________ _______ ________.
________ ___ __________ __________ ___ _____ _____ _____ _______ _________ ________ __________.
_____ __________ _________ ___ __________ ________ ________ _______ _______ ________ ___ ___.
______ _______ _____ ___ _____ _____ _______ _____ __________ _____ ____ ____.
___ _____ _____ _______ ________ ________ _________ _____.
_____ ________ ______ _______ ________ __________ _____ ________ _________ ______ ______.
__________ ________ ________ ________ ____ ________ _______ _____ _________.
_________ ______ ________ __________ _______ _________ __________ __________ _____ ____.
___ ______ _____ ___ _____ _______ _____ ___ ___ _______ ___ _____.
_____ ___ __________ _________ ______ ______ ____ __________.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.