Question
राजनीतिक आरक्षण पर अम्बेडकर के विचारो की चर्चा कीजिए।
Answer :
Word Count : 1115
____ ____ ___ _______ ____ _________ ________.
_________ ________ _______ ___ ______ __________ _________ ______ ________ ______.
__________ _________ _______ ________ _____ _________ __________ __________ _____ ______.
_______ __________ _______ ____ _______ _________ _______.
____ ________ ______ ______ _____ ______ ________ _______.
_____ _________ ________ _________ _________ _____ _______.
________ _____ _____ __________ ________ _______ ________ ________ __________.
___ ____ __________ _______ ________ _______ ______ _________ ________.
__________ _________ _____ __________ _________.
_____ ____ _________ ___ ________ ________ __________.
_________ ____ ____ ____ _____ __________ ___ _______ _________ ______ ____ ________.
________ ___ _____ ____ ___ _____ _________.
______ ________ _________ ______ _________ ________ ______.
_________ ____ __________ __________ __________ ________ ______ ____ _______ ___ _________ __________.
____ _________ ________ ___ ______ ______ ___ ____ _______ ____ __________ ________.
_______ _______ ______ _______ __________ ____ ________ __________ ______ ______.
___ ___ _________ __________ _______ _______.
____ __________ ____ _______ ____ _______ _________ _____ _______.
___ _______ ______ _____ ______ ___ _________ ___.
______ ___ ______ __________ ____ _________ _______ ______.
_______ ________ _____ _____ ___ _____ ________ ____ ____ __________.
___ _____ __________ ________ _____ _____ ___.
_______ _______ _______ ___ ___.
____ __________ _______ _______ ____ __________ _______ _____ _____ _______.
_______ ______ _________ _______ __________ __________ __________ _________.
________ _________ ___ ___ ______ _________ ______ _______ __________.
_________ ______ ________ ____ __________ _______.
__________ _______ _________ __________ ___ ____ __________.
___ _________ ___ __________ ___ ________ _____ ____ _______ _______.
___ _____ ___ ________ ________ _____ _____ ____ ____ ______ _________ ______.
__________ _______ ________ _____ __________ _________.
__________ _______ ________ ___ __________ ________ ______ __________ ___ __________.
_______ ______ ______ _____ _____ _________ _____ __________.
_____ ________ ___ ___ ________.
________ ____ _____ ___ _____ ___ _________ _________ ___.
_________ ____ __________ _________ __________ _______ ______ _________ __________ _______ ___ ______.
__________ ______ _____ ____ _____ _____ ______ _______ _________.
______ ____ _____ _______ ________ ____.
______ ____ ________ _____ ____ ____ __________ __________ ___ __________.
_____ _________ ____ ___ __________ ________ ________ ______ __________.
_______ ________ ________ _______ _____ _______ ___ _________ _____ _________ _______ __________.
____ __________ __________ _____ ___.
_____ ______ ________ ____ _________ ______.
________ ____ ___ _______ __________ ________ ________ ________ ___ ______.
_________ __________ __________ _____ _________ ___ __________.
______ ___ _______ _________ __________ _________ _____ _________ _______.
_________ ________ _____ ______ ________.
_______ ____ _______ _____ ___ _________ __________ _______ __________ ____.
____ ______ _______ ____ _________ ____ __________ ___ _______.
__________ ____ _______ ____ _________ ______ ___ ____ _________.
___ __________ ___ _____ _________ ______ _______ __________.
________ _____ ___ ________ _______ ____ __________ _______ ______ __________.
___ ____ ____ _____ ___ ______ ________ _________ __________ _______ ______ ______.
____ ________ _______ _______ _______ ________ _______ _____ ____ _______ ___ _______.
__________ _________ _______ ________ _____ _________ _________ ____ ___ ______ __________ ________.
_________ _______ ___ _______ _______ ______ ______ _________ __________ ____ ________.
______ ____ ______ _____ ________ _____ _______.
_______ __________ ________ ______ __________ ________ _________ ________ ________ ____ ________.
______ ____ _________ ________ _____ ___ ________.
______ ____ __________ _______ _________ ___ __________.
______ ______ _____ __________ ______ __________ _________ ________ _________ _____.
________ ________ ________ ______ ______ _____ _________ _________ _______ ______.
_____ _________ ___ ________ ______.
______ _______ __________ _____ _______ ____ _____ _____ _____ ___ _____.
_______ _________ _____ ___ ____ ___ _____ ________ ______.
__________ ___ ______ ______ _______ __________ _________ ___.
_______ ____ _________ ______ _____ _________ ______ ________.
__________ _______ ______ ___ _____ __________ ____ ______ _____ ______ ________.
______ ___ ______ _________ ________ __________ _____ ________ ____ _____ ___ ____.
_____ __________ ____ __________ ________ ________.
_________ _______ _______ ______ ____ _____ ___ _____ ________ _________ _______ ____.
____ _______ ____ _________ ___ ____.
________ ____ ______ ________ __________ __________ ______ _________ __________.
_________ _________ ________ __________ _____.
__________ ____ ____ ________ _____.
_________ ________ _________ _________ ________ ________ _______ ____ _________ _______ ________.
______ ___ __________ ______ __________ ____ __________ ________.
_____ _____ ___ ____ _____ ______ _________ __________ __________ ________.
________ ____ _________ _____ _________ __________ ____ ______ ____ _____.
_________ ________ __________ __________ _____ _____ __________ ____ ___ ___ ___ _________.
________ _______ ___ _____ _______ ___ _________ _______ ____.
___ __________ _______ _____ __________ ________ ______.
__________ ____ ___ ______ ________.
__________ ______ ____ _________ ___ ________.
________ ____ ______ _________ _______ __________ ___ __________ ________ ______ ____ _________.
_____ _______ ___ _______ ____ _________ _______ _________ ____ ____ ________.
___ _________ ____ ____ ___ _________ ____ ____ _________.
________ ___ ___ ________ ________ _________ ________ ____.
______ ________ ____ ____ ________.
_________ _________ _______ _______ _______ ________ _______ _____ ___ ________ ________.
___ __________ ___ __________ _________.
___ ________ _______ _______ ________.
_______ _______ ___ _______ _____.
_________ __________ _____ _______ _______ _____ _______ _________ ______ ________ ______ ________.
________ _______ ____ ____ _______ ______ ___.
______ ________ _______ _____ _________ _______ ___ _____ ________.
____ ____ _______ ____ ___ ______ __________.
______ ___ ________ ______ ___ ___ ______ ____ _______ _______.
________ _________ _______ ____ ________.
________ _________ ______ _________ _______.
___ _______ ______ __________ _______ _________.
______ __________ ______ ________ __________ __________.
Skip in 10
डॉ. भीमराव रामजी अम्बेडकर ने भारतीय समाज में जातिव्यवस्था के गहरे सामाजिक और राजनीतिक प्रभावों को समझते हुए राजनीतिक आरक्षण की आवश्यकता पर विचार किया। उनका मानना था कि स्वतंत्रता और समानता केवल कानून और संविधान के माध्यम से ही सुनिश्चित नहीं की जा सकती, बल्कि उन्हें सामाजिक और राजनीतिक ढाँचों में भी प्रत्यक्ष रूप से लागू करना होगा। उन्होंने भारतीय समाज की ऐतिहासिक असमानताओं को देखकर यह समझा कि दलित और पिछड़े वर्ग समाज के मुख्य राजनीतिक और प्रशासनिक ढाँचों से लंबे समय तक वंचित रहे हैं। इसलिए केवल समान मताधिकार देने मात्र से यह असमानता दूर नहीं होगी, बल्कि संरचनात्मक उपायों की आवश्यकता थी। अम्बेडकर का दृष्टिकोण यह था कि राजनीतिक आरक्षण न केवल दलितों को प्रतिनिधित्व देने के लिए आवश्यक है, बल्कि यह उन्हें नीति निर्माण और प्रशासनिक निर्णयों में प्रभावी भागीदारी का अवसर भी प्रदान करता है। उन्होंने 1932 के पूना समझौते (Poona Pact) के संदर्भ में स्पष्ट किया कि दलितों के लिए अलग निर्वाचन क्षेत्र और आरक्षण उनके सामाजिक उत्थान और राजनीतिक सशक्तिकरण का साधन हैं। अम्बेडकर का यह विचार था कि बिना आरक्षण के, दलित और पिछड़े वर्ग केवल प्रतीकात्मक लोकतांत्रिक अधिकारों तक सीमित रहेंगे, जबकि वास्तविक सत्ता और निर्णय लेने की प्रक्रिया से उन्हें बाहर रखा जाएगा। उन्होंने राजनीतिक आरक्षण को अस्थायी उपाय नहीं माना, बल्कि इसे एक आवश्यक कदम के रूप में देखा जो समाज में समान अवसर और न्याय सुनिश्चित करने तक लागू रहना चाहिए। उनके विचारों में यह भी स्पष्ट है कि आरक्षण किसी वर्ग
_________ __________ __________ ________ ___ ______ ______ ________ ______ _______.____ ____ ___ _______ ____ _________ ________.
_________ ________ _______ ___ ______ __________ _________ ______ ________ ______.
__________ _________ _______ ________ _____ _________ __________ __________ _____ ______.
_______ __________ _______ ____ _______ _________ _______.
____ ________ ______ ______ _____ ______ ________ _______.
_____ _________ ________ _________ _________ _____ _______.
________ _____ _____ __________ ________ _______ ________ ________ __________.
___ ____ __________ _______ ________ _______ ______ _________ ________.
__________ _________ _____ __________ _________.
_____ ____ _________ ___ ________ ________ __________.
_________ ____ ____ ____ _____ __________ ___ _______ _________ ______ ____ ________.
________ ___ _____ ____ ___ _____ _________.
______ ________ _________ ______ _________ ________ ______.
_________ ____ __________ __________ __________ ________ ______ ____ _______ ___ _________ __________.
____ _________ ________ ___ ______ ______ ___ ____ _______ ____ __________ ________.
_______ _______ ______ _______ __________ ____ ________ __________ ______ ______.
___ ___ _________ __________ _______ _______.
____ __________ ____ _______ ____ _______ _________ _____ _______.
___ _______ ______ _____ ______ ___ _________ ___.
______ ___ ______ __________ ____ _________ _______ ______.
_______ ________ _____ _____ ___ _____ ________ ____ ____ __________.
___ _____ __________ ________ _____ _____ ___.
_______ _______ _______ ___ ___.
____ __________ _______ _______ ____ __________ _______ _____ _____ _______.
_______ ______ _________ _______ __________ __________ __________ _________.
________ _________ ___ ___ ______ _________ ______ _______ __________.
_________ ______ ________ ____ __________ _______.
__________ _______ _________ __________ ___ ____ __________.
___ _________ ___ __________ ___ ________ _____ ____ _______ _______.
___ _____ ___ ________ ________ _____ _____ ____ ____ ______ _________ ______.
__________ _______ ________ _____ __________ _________.
__________ _______ ________ ___ __________ ________ ______ __________ ___ __________.
_______ ______ ______ _____ _____ _________ _____ __________.
_____ ________ ___ ___ ________.
________ ____ _____ ___ _____ ___ _________ _________ ___.
_________ ____ __________ _________ __________ _______ ______ _________ __________ _______ ___ ______.
__________ ______ _____ ____ _____ _____ ______ _______ _________.
______ ____ _____ _______ ________ ____.
______ ____ ________ _____ ____ ____ __________ __________ ___ __________.
_____ _________ ____ ___ __________ ________ ________ ______ __________.
_______ ________ ________ _______ _____ _______ ___ _________ _____ _________ _______ __________.
____ __________ __________ _____ ___.
_____ ______ ________ ____ _________ ______.
________ ____ ___ _______ __________ ________ ________ ________ ___ ______.
_________ __________ __________ _____ _________ ___ __________.
______ ___ _______ _________ __________ _________ _____ _________ _______.
_________ ________ _____ ______ ________.
_______ ____ _______ _____ ___ _________ __________ _______ __________ ____.
____ ______ _______ ____ _________ ____ __________ ___ _______.
__________ ____ _______ ____ _________ ______ ___ ____ _________.
___ __________ ___ _____ _________ ______ _______ __________.
________ _____ ___ ________ _______ ____ __________ _______ ______ __________.
___ ____ ____ _____ ___ ______ ________ _________ __________ _______ ______ ______.
____ ________ _______ _______ _______ ________ _______ _____ ____ _______ ___ _______.
__________ _________ _______ ________ _____ _________ _________ ____ ___ ______ __________ ________.
_________ _______ ___ _______ _______ ______ ______ _________ __________ ____ ________.
______ ____ ______ _____ ________ _____ _______.
_______ __________ ________ ______ __________ ________ _________ ________ ________ ____ ________.
______ ____ _________ ________ _____ ___ ________.
______ ____ __________ _______ _________ ___ __________.
______ ______ _____ __________ ______ __________ _________ ________ _________ _____.
________ ________ ________ ______ ______ _____ _________ _________ _______ ______.
_____ _________ ___ ________ ______.
______ _______ __________ _____ _______ ____ _____ _____ _____ ___ _____.
_______ _________ _____ ___ ____ ___ _____ ________ ______.
__________ ___ ______ ______ _______ __________ _________ ___.
_______ ____ _________ ______ _____ _________ ______ ________.
__________ _______ ______ ___ _____ __________ ____ ______ _____ ______ ________.
______ ___ ______ _________ ________ __________ _____ ________ ____ _____ ___ ____.
_____ __________ ____ __________ ________ ________.
_________ _______ _______ ______ ____ _____ ___ _____ ________ _________ _______ ____.
____ _______ ____ _________ ___ ____.
________ ____ ______ ________ __________ __________ ______ _________ __________.
_________ _________ ________ __________ _____.
__________ ____ ____ ________ _____.
_________ ________ _________ _________ ________ ________ _______ ____ _________ _______ ________.
______ ___ __________ ______ __________ ____ __________ ________.
_____ _____ ___ ____ _____ ______ _________ __________ __________ ________.
________ ____ _________ _____ _________ __________ ____ ______ ____ _____.
_________ ________ __________ __________ _____ _____ __________ ____ ___ ___ ___ _________.
________ _______ ___ _____ _______ ___ _________ _______ ____.
___ __________ _______ _____ __________ ________ ______.
__________ ____ ___ ______ ________.
__________ ______ ____ _________ ___ ________.
________ ____ ______ _________ _______ __________ ___ __________ ________ ______ ____ _________.
_____ _______ ___ _______ ____ _________ _______ _________ ____ ____ ________.
___ _________ ____ ____ ___ _________ ____ ____ _________.
________ ___ ___ ________ ________ _________ ________ ____.
______ ________ ____ ____ ________.
_________ _________ _______ _______ _______ ________ _______ _____ ___ ________ ________.
___ __________ ___ __________ _________.
___ ________ _______ _______ ________.
_______ _______ ___ _______ _____.
_________ __________ _____ _______ _______ _____ _______ _________ ______ ________ ______ ________.
________ _______ ____ ____ _______ ______ ___.
______ ________ _______ _____ _________ _______ ___ _____ ________.
____ ____ _______ ____ ___ ______ __________.
______ ___ ________ ______ ___ ___ ______ ____ _______ _______.
________ _________ _______ ____ ________.
________ _________ ______ _________ _______.
___ _______ ______ __________ _______ _________.
______ __________ ______ ________ __________ __________.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.