प्रतिमानाटक के आधार पर राम का चरित्र-चित्रण कीजिए ।

पदार्थ के त्रिविध धर्म

 नान्दी        

संस्कृत नाट्य साहित्य की विशेषताओं पर प्रकाश डालिए ।               

अधोलिखित पद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए: -
(अ)     आरब्धे पटहे स्थिते गुरुजने भद्रासने लङ्घिते
              स्कन्धोच्चारणनम्यमानवदनप्रच्योतितोये घटे ।
        राजाहूय विसर्जिते मयि जनो धैर्येण मे विस्मितः
              स्वः पुत्रः कुरुते पितुर्यदि वचः कस्तत्र भो ! विस्मयः ?
                                अथवा
        हृदय ! भव सकामं यत्कृते शङ्कसे त्वं
              शृणु पितृनिधनं तद् गच्छ धैर्यं च तावत् ।
        स्पृशति तु यदि नीचो मामयं शुल्कशब्द-
              स्त्वथ च भवति सत्यं तत्र देहो विशोध्यः ॥

(ब)     पातुं न प्रथमं व्यवस्यति जलं युष्मास्वपीतेषु या
              नादत्ते प्रियमण्डनाऽपि भवतां स्नेहेन या पल्लवम्।
        आद्ये वः कुसुमप्रसूतिसमये यस्या भवत्युत्सवः
              सेयं याति शकुन्तला पतिगृहं सर्वैरनुज्ञायताम्॥

अथवा
        सङ्कल्पितं प्रथममेव मया तवार्थे
              भर्तारमात्मसदृशं सुकृतैर्गता त्वम् ।
        चूतेन संश्रितवती नवमालिकेय-
              मस्यामहं त्वयि च सम्प्रति वीतचिन्तः ॥
(ग)     वहति जलमियं पिनष्टि गन्धानियमियमुद्धूयते स्रजो विचित्राः ।
        मुसलमिदमियञ्च पातकाले मुहरनुयाति कलेन हुङ्कृतेन ॥
                                          अथवा
        उल्लङ्घयन् मम समुज्ज्वलतः प्रतापं
              कोपस्य नन्दकुलकाननधूमकेतोः ।
        सद्यः परात्मपरिमाणविवेकमुढः
              कः शालभेन विधिना लभतां विनाशम् ॥

अधोलिखित पद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए: -
(अ)     आरब्धे पटहे स्थिते गुरुजने भद्रासने लङ्घिते
              स्कन्धोच्चारणनम्यमानवदनप्रच्योतितोये घटे ।
        राजाहूय विसर्जिते मयि जनो धैर्येण मे विस्मितः
              स्वः पुत्रः कुरुते पितुर्यदि वचः कस्तत्र भो ! विस्मयः ?
                                अथवा
        हृदय ! भव सकामं यत्कृते शङ्कसे त्वं
              शृणु पितृनिधनं तद् गच्छ धैर्यं च तावत् ।
        स्पृशति तु यदि नीचो मामयं शुल्कशब्द-
              स्त्वथ च भवति सत्यं तत्र देहो विशोध्यः ॥

(ब)     पातुं न प्रथमं व्यवस्यति जलं युष्मास्वपीतेषु या
              नादत्ते प्रियमण्डनाऽपि भवतां स्नेहेन या पल्लवम्।
        आद्ये वः कुसुमप्रसूतिसमये यस्या भवत्युत्सवः
              सेयं याति शकुन्तला पतिगृहं सर्वैरनुज्ञायताम्॥

अथवा
        सङ्कल्पितं प्रथममेव मया तवार्थे
              भर्तारमात्मसदृशं सुकृतैर्गता त्वम् ।
        चूतेन संश्रितवती नवमालिकेय-
              मस्यामहं त्वयि च सम्प्रति वीतचिन्तः ॥
(ग)     वहति जलमियं पिनष्टि गन्धानियमियमुद्धूयते स्रजो विचित्राः ।
        मुसलमिदमियञ्च पातकाले मुहरनुयाति कलेन हुङ्कृतेन ॥
                                          अथवा
        उल्लङ्घयन् मम समुज्ज्वलतः प्रतापं
              कोपस्य नन्दकुलकाननधूमकेतोः ।
        सद्यः परात्मपरिमाणविवेकमुढः
              कः शालभेन विधिना लभतां विनाशम् ॥

अभाव