Question
कार्लमार्क्स की सामाजिक स्तरीकरण की व्याख्या की चर्चा कीजिए।
Answer :
Word Count : 1136
_________ ____ ____ ____ _________ _______ ______ ______ __________ ____ ________.
__________ _________ ________ ____ __________.
________ _________ ________ ______ _________ _______ _________ _______ ____ _________ ____.
______ ____ __________ ________ _________.
__________ ____ ____ _________ _________ ____ __________.
_______ _________ _________ ____ __________ _________.
_______ ________ _______ ___ _______ _______ ____ __________ _________ ________.
_______ ________ _____ ___ ___ __________ ______ ________ _________ _______.
_____ ______ _______ _____ ___.
________ ____ _______ ______ _____ ______ _____ __________ _______ _________ _______.
___ ____ _________ ________ ______ ______ _____ ___ _____.
_________ __________ _______ ________ ________ _____ _____ ___ _______.
__________ ________ ______ ___ _______ _____ _________ ___ _____ ___ _______.
______ ______ __________ _____ __________ ___ ___ ________ ____.
__________ ___ _____ _____ _____.
__________ ______ ________ _____ ____ ___ ______ ____.
_________ __________ ____ ____ ____ _____ ___.
___ ________ ________ ____ _____ _____ ________ ________ _______.
_____ ___ _________ ___ ______ _____ ______.
___ _______ ______ _______ ________.
_________ __________ ______ _____ ___ ________ _____ ____ ____ __________.
__________ ________ _______ _____ ________ ____ ______.
_____ ___ ________ ____ ______ ________.
_______ ___ ________ __________ ______ _______ __________ ________.
___ _______ ________ _________ _______.
________ __________ __________ ______ __________ ______ ___ _____ ____ ________ _____ _________.
___ ______ ___ ________ ___ ________ _______ ______ __________ __________.
____ _____ _____ _______ ____.
______ ______ ________ ________ ___ ____ _______ ________ ______ ___ __________ __________.
____ _______ ___ __________ _____ ______ _____ _____.
_____ ____ _______ _____ ___ _________ ________ __________ ________ ___ ________.
___ __________ ________ ____ ____.
_____ ____ _______ ____ ______ _____ _____ ________ ________.
_________ ____ ____ _____ ____ ______ _________ _____ ___ ___ _______ ____.
________ __________ __________ ________ _______ _________.
______ _____ ______ _______ ______ ____ ____ _________ ____.
_______ _________ ____ ____ ______ ____ __________.
_________ _______ __________ _________ __________ ______ ________ _______ ___ ______ _________.
__________ ________ ___ ____ ______ ______ ______ ________ _____.
__________ ____ ______ ___ _______ ___.
_________ _______ _____ ________ _______ ______.
________ __________ ________ ________ _______ _______ _________ ________ _____ __________.
_________ _____ ______ _________ _________ ____.
_______ _______ ________ ________ _______.
____ ____ ______ _______ ______ ___ _________ __________.
_______ _____ ___ ________ __________ _____.
_________ ______ _____ ___ _____.
______ _______ ______ __________ _________ ________ __________ _________ ________ _________ __________.
_______ ________ ___ _________ ___ ____.
_________ ____ _____ ________ __________ ________ ________ ________ _______ _______ __________ __________.
_______ ______ _________ __________ _________ _______ _____ _________ ______.
____ __________ __________ ________ __________.
_____ _____ _______ _____ _____ _______ _____ ____ ______ _________.
__________ _________ _______ ____ ____.
______ ______ ____ ____ ___ __________ ______ _____ ___ ____ ____.
________ ________ _______ ________ _________ __________.
________ __________ ________ ____ _________ _______ _____ _____ _____ _____.
__________ _________ _____ ____ ________ ____ ___ ________.
___ ____ ______ ______ ___ ________ _______ ________ ________.
___ ____ ____ _________ _________ __________ _____ ___ ____ _____.
__________ _________ ___ ___ _________ ________ ___ _________ _______ _________ ____ ___.
_______ _______ _________ ______ _____ _______ ______.
_________ ___ _________ ____ _____ _________ ____.
________ ____ _____ _________ _____ ___.
_______ _______ ________ ___ _________.
________ ______ __________ _____ _________ _______ __________ _______ __________ ________.
______ _______ ________ __________ _____ _______ ___ _______ ___ ____.
________ _______ __________ ________ __________ _____.
________ ____ ________ ________ ______.
__________ ____ _______ ______ ___ __________ __________ _________ ______ ________ ________ ___.
________ ________ ________ _____ ________ __________ ____ ______ _________ _____ _____.
_____ ________ _______ ________ ____ ___.
___ __________ ___ _________ ______ ______ _______ _______ ________.
_______ _____ ___ _________ ______ _________ ______ __________ ______ _______.
____ ___ _________ ____ _______ ______ _________ ______.
_________ ___ _______ ________ _________ ____ _____ _____.
___ ____ __________ _____ _____ ____ _______ _____ ______.
_________ ________ _____ _____ _____ _______ ________ _______.
__________ __________ ___ _____ ____ ____.
_____ ______ ________ ____ ___ _____ __________ ______.
_____ ______ ______ ___ _______ _________ ________.
________ ________ ________ ______ _________ _________ _______ _____ __________ ___ ____ _______.
______ ________ __________ ___ ___ _______ ________ _________.
_______ _____ ________ ________ ________ ________ ______.
_____ _______ _______ ______ ________ __________ __________ _________.
____ ______ _________ ____ ________ ______ ___ ___ _____ ______ ____ _____.
______ _______ __________ _____ ___ __________ ____ ___ ____ _______ ________ _______.
_______ ________ ______ ______ ___ ________ _________ _______ ________ ____.
__________ ____ ______ __________ _________ __________.
___ ____ ____ _________ _________.
___ _________ _____ _________ ______ _______ ___ ________ _________ ___.
___ _______ _____ ______ ___ ______ _____.
_______ ____ __________ __________ ____ _______ _______ ________ _______ ____ ____ _____.
_______ _______ ____ ______ ____ _________ _______ ________ __________ ___.
____ _________ __________ _____ __________ _______ ____ _______.
_________ __________ ___ _________ ________ ________ ________ ____ _______ ________.
_____ ____ ______ ________ _____ ________ _______ _________ ___ ________ ____.
__________ ___ ________ _______ ______ ____ _____ __________ ____ ______ _______.
_________ ___ _______ ________ ___.
___ ____ _______ _____ ________ ______ _________ ___ _____ ________ ______ _______.
____ __________ _______ ____ _________ __________ _________ ____ ____.
________ ___ _______ ______ ________ _______ ______.
_______ ____ ______ ________ _______ ________.
________ ___ ______ _____ ________ _________ __________ _________ __________.
__________ _______ ________ ________ ___ __________ _______.
_________ _____ _______ ______ ________ __________ _____ ___ ________ __________.
_______ ____ _______ __________ ___ ___ __________ ____.
Skip in 10
कार्ल मार्क्स (Karl Marx) का सामाजिक स्तरीकरण का दृष्टिकोण आधुनिक समाजशास्त्र में अत्यंत महत्वपूर्ण माना जाता है। मार्क्स ने समाज को आर्थिक दृष्टि से देखा और यह समझा कि समाज में मौजूद वर्ग विभाजन मुख्यतः उत्पादन के साधनों और आर्थिक संसाधनों के स्वामित्व पर आधारित होता है। उनके अनुसार, समाज में विभिन्न वर्गों का उद्भव आर्थिक आधार पर होता है और यही आधार सामाजिक असमानताओं और संघर्षों का मुख्य स्रोत है। मार्क्स के अनुसार समाज मुख्यतः दो बड़े वर्गों में विभाजित है – बुर्जुआ (Bourgeoisie) और प्रोलितारियट (Proletariat)। बुर्जुआ वे लोग हैं जो उत्पादन के साधनों के मालिक हैं, जैसे भूमि, मशीनरी, फैक्ट्रियां और पूंजी। इनके पास समाज की आर्थिक शक्ति है और वे अपने स्वार्थ के अनुसार समाज की नीतियों और संस्थाओं को प्रभावित कर सकते हैं। इसके विपरीत, प्रोलितारियट वे लोग हैं जो अपने श्रम को बेचकर जीवन यापन करते हैं। इनके पास उत्पादन के साधनों का कोई स्वामित्व नहीं होता और वे अपने जीवनयापन के लिए मजदूरी पर निर्भर होते हैं। मार्क्स का मानना था कि समाज में असमानता और सामाजिक स्तरीकरण का मुख्य कारण आर्थिक संसाधनों का असमान वितरण है। जब कुछ लोग उत्पादन के साधनों पर अधिकार रखते हैं और कुछ लोग केवल अपने श्रम बेच सकते हैं, तब समाज में संघर्ष अवश्य उत्पन्न होता है। उन्होंने इसे वर्ग संघर्ष (Class Struggle) कहा। वर्ग संघर्ष समाज की ऐतिहासिक प्रक्रिया का मूल तत्व है और यही परिवर्तन और सामाजिक क्रांति की प्रेरणा बनता है। मार्क्स
________ _______ _________ _________ _________ ______ __________ __________ _______._________ ____ ____ ____ _________ _______ ______ ______ __________ ____ ________.
__________ _________ ________ ____ __________.
________ _________ ________ ______ _________ _______ _________ _______ ____ _________ ____.
______ ____ __________ ________ _________.
__________ ____ ____ _________ _________ ____ __________.
_______ _________ _________ ____ __________ _________.
_______ ________ _______ ___ _______ _______ ____ __________ _________ ________.
_______ ________ _____ ___ ___ __________ ______ ________ _________ _______.
_____ ______ _______ _____ ___.
________ ____ _______ ______ _____ ______ _____ __________ _______ _________ _______.
___ ____ _________ ________ ______ ______ _____ ___ _____.
_________ __________ _______ ________ ________ _____ _____ ___ _______.
__________ ________ ______ ___ _______ _____ _________ ___ _____ ___ _______.
______ ______ __________ _____ __________ ___ ___ ________ ____.
__________ ___ _____ _____ _____.
__________ ______ ________ _____ ____ ___ ______ ____.
_________ __________ ____ ____ ____ _____ ___.
___ ________ ________ ____ _____ _____ ________ ________ _______.
_____ ___ _________ ___ ______ _____ ______.
___ _______ ______ _______ ________.
_________ __________ ______ _____ ___ ________ _____ ____ ____ __________.
__________ ________ _______ _____ ________ ____ ______.
_____ ___ ________ ____ ______ ________.
_______ ___ ________ __________ ______ _______ __________ ________.
___ _______ ________ _________ _______.
________ __________ __________ ______ __________ ______ ___ _____ ____ ________ _____ _________.
___ ______ ___ ________ ___ ________ _______ ______ __________ __________.
____ _____ _____ _______ ____.
______ ______ ________ ________ ___ ____ _______ ________ ______ ___ __________ __________.
____ _______ ___ __________ _____ ______ _____ _____.
_____ ____ _______ _____ ___ _________ ________ __________ ________ ___ ________.
___ __________ ________ ____ ____.
_____ ____ _______ ____ ______ _____ _____ ________ ________.
_________ ____ ____ _____ ____ ______ _________ _____ ___ ___ _______ ____.
________ __________ __________ ________ _______ _________.
______ _____ ______ _______ ______ ____ ____ _________ ____.
_______ _________ ____ ____ ______ ____ __________.
_________ _______ __________ _________ __________ ______ ________ _______ ___ ______ _________.
__________ ________ ___ ____ ______ ______ ______ ________ _____.
__________ ____ ______ ___ _______ ___.
_________ _______ _____ ________ _______ ______.
________ __________ ________ ________ _______ _______ _________ ________ _____ __________.
_________ _____ ______ _________ _________ ____.
_______ _______ ________ ________ _______.
____ ____ ______ _______ ______ ___ _________ __________.
_______ _____ ___ ________ __________ _____.
_________ ______ _____ ___ _____.
______ _______ ______ __________ _________ ________ __________ _________ ________ _________ __________.
_______ ________ ___ _________ ___ ____.
_________ ____ _____ ________ __________ ________ ________ ________ _______ _______ __________ __________.
_______ ______ _________ __________ _________ _______ _____ _________ ______.
____ __________ __________ ________ __________.
_____ _____ _______ _____ _____ _______ _____ ____ ______ _________.
__________ _________ _______ ____ ____.
______ ______ ____ ____ ___ __________ ______ _____ ___ ____ ____.
________ ________ _______ ________ _________ __________.
________ __________ ________ ____ _________ _______ _____ _____ _____ _____.
__________ _________ _____ ____ ________ ____ ___ ________.
___ ____ ______ ______ ___ ________ _______ ________ ________.
___ ____ ____ _________ _________ __________ _____ ___ ____ _____.
__________ _________ ___ ___ _________ ________ ___ _________ _______ _________ ____ ___.
_______ _______ _________ ______ _____ _______ ______.
_________ ___ _________ ____ _____ _________ ____.
________ ____ _____ _________ _____ ___.
_______ _______ ________ ___ _________.
________ ______ __________ _____ _________ _______ __________ _______ __________ ________.
______ _______ ________ __________ _____ _______ ___ _______ ___ ____.
________ _______ __________ ________ __________ _____.
________ ____ ________ ________ ______.
__________ ____ _______ ______ ___ __________ __________ _________ ______ ________ ________ ___.
________ ________ ________ _____ ________ __________ ____ ______ _________ _____ _____.
_____ ________ _______ ________ ____ ___.
___ __________ ___ _________ ______ ______ _______ _______ ________.
_______ _____ ___ _________ ______ _________ ______ __________ ______ _______.
____ ___ _________ ____ _______ ______ _________ ______.
_________ ___ _______ ________ _________ ____ _____ _____.
___ ____ __________ _____ _____ ____ _______ _____ ______.
_________ ________ _____ _____ _____ _______ ________ _______.
__________ __________ ___ _____ ____ ____.
_____ ______ ________ ____ ___ _____ __________ ______.
_____ ______ ______ ___ _______ _________ ________.
________ ________ ________ ______ _________ _________ _______ _____ __________ ___ ____ _______.
______ ________ __________ ___ ___ _______ ________ _________.
_______ _____ ________ ________ ________ ________ ______.
_____ _______ _______ ______ ________ __________ __________ _________.
____ ______ _________ ____ ________ ______ ___ ___ _____ ______ ____ _____.
______ _______ __________ _____ ___ __________ ____ ___ ____ _______ ________ _______.
_______ ________ ______ ______ ___ ________ _________ _______ ________ ____.
__________ ____ ______ __________ _________ __________.
___ ____ ____ _________ _________.
___ _________ _____ _________ ______ _______ ___ ________ _________ ___.
___ _______ _____ ______ ___ ______ _____.
_______ ____ __________ __________ ____ _______ _______ ________ _______ ____ ____ _____.
_______ _______ ____ ______ ____ _________ _______ ________ __________ ___.
____ _________ __________ _____ __________ _______ ____ _______.
_________ __________ ___ _________ ________ ________ ________ ____ _______ ________.
_____ ____ ______ ________ _____ ________ _______ _________ ___ ________ ____.
__________ ___ ________ _______ ______ ____ _____ __________ ____ ______ _______.
_________ ___ _______ ________ ___.
___ ____ _______ _____ ________ ______ _________ ___ _____ ________ ______ _______.
____ __________ _______ ____ _________ __________ _________ ____ ____.
________ ___ _______ ______ ________ _______ ______.
_______ ____ ______ ________ _______ ________.
________ ___ ______ _____ ________ _________ __________ _________ __________.
__________ _______ ________ ________ ___ __________ _______.
_________ _____ _______ ______ ________ __________ _____ ___ ________ __________.
_______ ____ _______ __________ ___ ___ __________ ____.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.