Question

अधोलिखित पद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए: -
(अ)     आरब्धे पटहे स्थिते गुरुजने भद्रासने लङ्घिते
              स्कन्धोच्चारणनम्यमानवदनप्रच्योतितोये घटे ।
        राजाहूय विसर्जिते मयि जनो धैर्येण मे विस्मितः
              स्वः पुत्रः कुरुते पितुर्यदि वचः कस्तत्र भो ! विस्मयः ?
                                अथवा
        हृदय ! भव सकामं यत्कृते शङ्कसे त्वं
              शृणु पितृनिधनं तद् गच्छ धैर्यं च तावत् ।
        स्पृशति तु यदि नीचो मामयं शुल्कशब्द-
              स्त्वथ च भवति सत्यं तत्र देहो विशोध्यः ॥

 

(ब)     पातुं न प्रथमं व्यवस्यति जलं युष्मास्वपीतेषु या
              नादत्ते प्रियमण्डनाऽपि भवतां स्नेहेन या पल्लवम्।
        आद्ये वः कुसुमप्रसूतिसमये यस्या भवत्युत्सवः
              सेयं याति शकुन्तला पतिगृहं सर्वैरनुज्ञायताम्॥

 

अथवा
        सङ्कल्पितं प्रथममेव मया तवार्थे
              भर्तारमात्मसदृशं सुकृतैर्गता त्वम् ।
        चूतेन संश्रितवती नवमालिकेय-
              मस्यामहं त्वयि च सम्प्रति वीतचिन्तः ॥
(ग)     वहति जलमियं पिनष्टि गन्धानियमियमुद्धूयते स्रजो विचित्राः ।
        मुसलमिदमियञ्च पातकाले मुहरनुयाति कलेन हुङ्कृतेन ॥
                                          अथवा
        उल्लङ्घयन् मम समुज्ज्वलतः प्रतापं
              कोपस्य नन्दकुलकाननधूमकेतोः ।
        सद्यः परात्मपरिमाणविवेकमुढः
              कः शालभेन विधिना लभतां विनाशम् ॥

14 Feb 2026
Answer :
Word Count : 343
(अ) इस पद्यांश में लेखक ने जीवन के विभिन्न पहलुओं को उकेरा है। पहले पद में गुरुजनों के सम्मान और शिक्षा का महत्व बताया गया है, जिसमें व्यक्ति को अपने कर्तव्यों और आदर्शों का पालन करते हुए जीवन में सफलता प्राप्त करने की बात की गई है। दूसरा पद राजा की न्यायिक स्थिति को दर्शाता है, जहाँ पर किसी व्यक्ति की इच्छा का सम्मान नहीं किया जाता, फिर भी वह धैर्य से अपना कार्य करता है। तीसरे पद में आत्म-संयम और धैर्य की बात की गई है, जो किसी भी कठिन परिस्थिति में व्यक्ति को सत्य के मार्ग पर चलने का साहस देता है। यहाँ पर लेखक यह बताने का प्रयास कर रहे हैं कि जीवन में
___ _____ ______ _______ __________ ______.
________ ____ _________ ___ _________ _________.
_______ ___ ______ ___ ____ ________ _____ _______ ________ _________.
_________ __________ ____ ____ _____.
___ _________ ___ ____ ____ _____ ________ ________ __________ ____ ________.
__________ ________ ______ _________ _____ ___ ___ ___ ________ _____ _______ ________.
________ _____ ____ ____ _______ _________ _____ _____ _____ _____ _______ _____.
_____ __________ _______ __________ ___ _______ ______ ___ ______ _____ ________ _____.
_____ _________ _____ __________ __________ ________ ____ ________ ________ ______.
______ ______ _______ ____ _____ ______ ___ _________ ______ __________ _________.
_________ ______ ________ ______ __________ __________.
_________ ________ _________ ______ ___ _____.
_______ ________ _______ _______ _____ ______.
___ ______ _______ _________ ______ _______ ________ _______ __________.
___ ____ ___ ______ ____ _________ ____.
____ ________ ______ __________ ____ _____.
____ _______ _________ ______ ____.
_____ ____ ___ ________ ______.
________ ___ ________ _________ _____ ________.
_________ _____ ______ ___ ________ __________ __________ ____ ______ _____.
____ __________ _______ ______ _________ ___.
_____ __________ ________ _________ ________ ____ ________ ____ ___.
______ __________ _________ ________ ________ _________ ____ _______ _____.
_____ _________ _________ __________ _____ _________ ______ __________ _________ ______.
_______ _________ _____ ___ __________ ____ ______ ________.
_________ _________ _______ __________ ______ _________ _______ ______ _____ _________.
_________ ________ _____ ____ ________ _______ ________ ________ __________ _____ __________ ______.
____.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
  • Solved Assignments
  • Study Notes
  • Guess Papers
  • Question Papers
Skip in 10
Top
📞
Call Support Instant phone assistance IGNOU BSKC 105 2026 - अधोलिखित पद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए: -(अ)   &nbs | IGNOU Academy
→
🟢
WhatsApp Chat Fast live messaging
→
Email Us Business enquiries & support
→