Question

अधोलिखित पद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए: -
(अ)     आरब्धे पटहे स्थिते गुरुजने भद्रासने लङ्घिते
              स्कन्धोच्चारणनम्यमानवदनप्रच्योतितोये घटे ।
        राजाहूय विसर्जिते मयि जनो धैर्येण मे विस्मितः
              स्वः पुत्रः कुरुते पितुर्यदि वचः कस्तत्र भो ! विस्मयः ?
                                अथवा
        हृदय ! भव सकामं यत्कृते शङ्कसे त्वं
              शृणु पितृनिधनं तद् गच्छ धैर्यं च तावत् ।
        स्पृशति तु यदि नीचो मामयं शुल्कशब्द-
              स्त्वथ च भवति सत्यं तत्र देहो विशोध्यः ॥

 

(ब)     पातुं न प्रथमं व्यवस्यति जलं युष्मास्वपीतेषु या
              नादत्ते प्रियमण्डनाऽपि भवतां स्नेहेन या पल्लवम्।
        आद्ये वः कुसुमप्रसूतिसमये यस्या भवत्युत्सवः
              सेयं याति शकुन्तला पतिगृहं सर्वैरनुज्ञायताम्॥

 

अथवा
        सङ्कल्पितं प्रथममेव मया तवार्थे
              भर्तारमात्मसदृशं सुकृतैर्गता त्वम् ।
        चूतेन संश्रितवती नवमालिकेय-
              मस्यामहं त्वयि च सम्प्रति वीतचिन्तः ॥
(ग)     वहति जलमियं पिनष्टि गन्धानियमियमुद्धूयते स्रजो विचित्राः ।
        मुसलमिदमियञ्च पातकाले मुहरनुयाति कलेन हुङ्कृतेन ॥
                                          अथवा
        उल्लङ्घयन् मम समुज्ज्वलतः प्रतापं
              कोपस्य नन्दकुलकाननधूमकेतोः ।
        सद्यः परात्मपरिमाणविवेकमुढः
              कः शालभेन विधिना लभतां विनाशम् ॥

09 Feb 2026
Answer :
Word Count : 285
(अ) इस पद्यांश में गुरुजन के सामने बैठकर, किसी व्यक्ति के समर्पण और कर्तव्य पर चर्चा की जा रही है। जब व्यक्ति किसी कार्य को आरंभ करता है, तो उसका आत्मविश्वास और शांति उसे न केवल उसे सफलता की ओर मार्गदर्शित करती है, बल्कि उसे किसी भी चुनौती का सामना करने की शक्ति देती है। इसमें यह भी कहा गया है कि जब किसी व्यक्ति के साथ कोई धोखाधड़ी होती है, तब उसे अपने पितृवचन का पालन करते हुए धैर्य बनाए रखना चाहिए। इसके साथ ही यह बताया गया है कि यदि कोई व्यक्ति इस समय अपने कर्मों को ठीक से नहीं करता है और नीच कार्य करता है, तो उसकी आत्मा शुद्ध नहीं
_____ _______ __________ _______ ___.
___ ____ _______ __________ ___.
__________ ______ _____ _________ _____ __________ _________ _________ ______ ________ __________ ______.
_____ _____ __________ _____ _____ ____.
________ _______ __________ ________ _________ __________ __________ ______.
__________ __________ __________ ______ _______ __________ __________ _________ ___ ____ ____.
______ ________ ____ ____ _____ _____ ________.
__________ ____ __________ ____ _______ __________ _______ _________ ________ ______ __________.
________ ______ ____ ___ _____ ____ ___ _______ _____.
______ __________ ______ _______ _______ ___ _____ __________ _______.
___ ___ ______ ______ ____ __________ __________ _______ ___.
_________ _________ _______ __________ ______ ____.
_______ __________ _________ ____ ______ ____ _________ _________ _________.
_____ ___ ____ ________ _____ _________.
__________ _____ __________ ___ __________ ____ ________ _______.
______ ________ ___ ___ _____ ________ ________ _______ _______ _____ ___.
_____ ______ _______ _______ ________.
_______ _________ _________ _______ ____ ____.
________ ____ ________ ______ ___ ________ _____ _____ _____.
_______ _______ __________ __________ ______ ___ __________ _____ _____ __________ ______ ___.
_________ ________ _________ __________ ____ _________ ________.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
  • Solved Assignments
  • Study Notes
  • Guess Papers
  • Question Papers
Skip in 10
Top
📞
Call Support Instant phone assistance IGNOU BSKC 105 2026 - अधोलिखित पद्यांशों की ससन्दर्भ व्याख्या कीजिए: -(अ)   &nbs | IGNOU Academy
→
🟢
WhatsApp Chat Fast live messaging
→
Email Us Business enquiries & support
→