Question
73वें और 74वें संविधान संशोधन अधिनियम, 1992 की मुख्य विशेषताओं की चर्चा कीजिए।
Answer :
Word Count : 900
________ ________ ______ _________ _______ ________ ____ ______ ____.
______ __________ _________ ____ _____ __________ ____ ____ _________ __________.
____ ___ _________ _______ __________ _________ _____.
___ ________ ________ ________ ______ __________.
_______ _________ ______ _________ _______ __________ ______ __________ ____.
______ ___ ___ ___ _______ ______ __________ ____ ___.
__________ _______ ___ _____ ______ ____ __________ _____ ________ _____ ______ __________.
_____ ____ _________ _______ _________ ____ _______ __________.
___ ___ ________ _____ ______ ________ ______ ___ _________.
_____ __________ _________ ______ ______ __________ _______ _____ ______.
___ ____ ____ _____ ________.
_____ _________ _____ _____ ___ ___ ______ __________ _________ ________ ___ ____.
__________ ___ _____ _______ ______ ____ ____ ___ ________ _______ __________ ___.
______ ________ ______ ____ ____ ______ _____ _______.
______ _______ _________ ________ _____ _____ _____ _____ ___ _________.
___ ______ ________ __________ __________ _________ _______ ___ ____.
_____ _____ _______ __________ ___ _______ _____ _______ __________ ______ _______.
_______ __________ ____ _________ ________ ____ _________ ______ _______ ______ _______.
____ ____ ______ ____ ________ ______ _______ ____.
__________ ______ ____ _________ _________.
__________ ____ _____ ______ ___ _________ ________.
___ _________ __________ _________ ____ _______ _________ ________ _________.
__________ _______ _________ ____ ________ _______ __________.
____ ____ ____ ___ _________ ____ _________ _________ _____.
______ _________ ________ _____ _____ ________ ________ ______ ____.
_______ _____ ________ ______ ________ __________ ________ __________.
______ ___ ___ __________ ____ ______ _________ ___.
_______ ___ ________ _____ _________ _______ ___.
__________ _____ ____ __________ ________ ___ _________ _________ __________ ____ _____ ______.
___ ____ __________ __________ ______ ______ _________ ________ ______ _______ ____ ________.
___ ____ _____ ___ _______ ______ ___.
_______ _______ ____ ________ ______ ______ ________ ______.
_____ _______ ___ ____ ___.
____ _____ ___ _______ ______ __________ ___ ________ ________ ______ _____ _________.
_________ ____ ______ _____ ________ _________ __________.
___ _______ _________ ___ ___.
______ ____ ________ ________ _____.
_______ ________ ______ ___ ___ _________.
_____ __________ ________ ___ __________ _____ ____ ______ __________ _____.
_________ __________ ________ __________ ______.
____ ________ ______ ____ ____ ____ _____.
______ ______ ___ _______ _____ ________ _____ ________ ______ ________ ______.
____ _______ _______ _______ ____ ____ ________ _____ _______ _____.
______ ____ _____ _______ ________ ________ ________ ______.
________ _______ _____ _________ _________ _________ _____ ________ _______ _______ _____.
____ _______ ____ ______ _________ ______.
__________ __________ ________ ______ _________ ________.
________ _______ __________ ____ _________ _______ __________ ________.
______ ________ _______ ____ ______.
_______ ____ ______ ______ ________.
_________ ________ _______ _____ __________ ____ _______.
_________ ________ _________ ________ ___.
____ ___ ______ _________ ________ __________ ____.
_____ ______ __________ ________ ________ _________ __________ ________ ___ ______.
____ ________ __________ ___ _____ ___ ___ _________ ____ _________ __________.
______ ______ _____ _____ _______ _______ ___ __________ ________ _______ ________ _______.
_______ ______ ___ ______ ____ _____ __________ ______ ___ _____ _____ _______.
_____ ________ _______ _____ ________ ________.
_________ ________ _____ ___ ________ ________ ___.
_______ ____ ______ _________ _________ _____.
____ ________ ________ ______ ______ __________ ______.
____ ____ _______ _______ ___ _________ _______ __________ _______ ______ _________.
________ ________ _______ ________ ___ ____ _________ ______ ______.
________ ____ ________ ___ ______ __________ ________ ________ _________ _________ ________.
____ _____ ______ _______ _________ _______ ____ _________ _______.
___ ___ _______ __________ ___ ________ _________ ___.
_______ _______ ______ ________ _______ _____ _________ __________ ____ _____.
________ ________ _______ _____ _____ _________ ________ ______.
_________ ______ ____ ________ ___ _____ _____ _________.
_______ ________ ___ __________ _________ ______ ______.
__________ _______ _________ ______ ____ __________ _______ ______ _______.
_________ __________ ____ ___ _________ ____ __________ __________.
______ ______ ________ _______ ___ _____ __________ ___ ___ _____ __________ _________.
________ ___ ______ _______ __________ _______ _______ _________ ______ ___ _________ ____.
____ ________ ________ ___ ___ ___ ____ _______ ___ ____ ______.
_______ __________ ________ ________ _______ ____ ____ ______.
____ __________ __________ _______ ____ ___ _______ ________ __________ _______ ______.
_____ _________ ________ _____ __________ ________ ___.
___ ______ _____ __________ __________ ________ ________ ______ __________ ________ _____ ___.
_______ ________ _________ _____ ________ ________ ___ _______ ______.
_________ __________ ____ ______ __________ _______.
____ _____ _______ __________ _______.
___ ___ ______ _______ _________ ______ _____ ______ ________ ____ _________ _____.
_______ ____ ________.
Skip in 10
73वें और 74वें संविधान संशोधन अधिनियम, 1992 भारत में स्थानीय स्वशासन (Local Self-Governance) की दिशा में मील का पत्थर हैं। ये संशोधन ग्राम पंचायतों और नगर पालिकाओं को संवैधानिक मान्यता देने और उन्हें स्वायत्तता प्रदान करने के उद्देश्य से किए गए। इस प्रकार ये दोनों संशोधन लोकतंत्र के गहनरणीय स्वरूप को मजबूत करने तथा निर्णय लेने की शक्ति को स्थानीय स्तर तक ले जाने के लिए महत्वपूर्ण हैं। 73वें संविधान संशोधन अधिनियम ग्राम पंचायतों और पंचायत प्रणाली से संबंधित है। इस संशोधन के अंतर्गत भारत के संविधान में एक नया भाग IX "स्थानीय स्वशासन: पंचायत" जोड़ा गया। इसके तहत राज्यों में त्रिस्तरीय पंचायत व्यवस्था को संविधानिक दर्जा प्राप्त हुआ, जिसमें ग्राम पंचायत, पंचायत समिति (ब्लॉक स्तर), और जिला परिषद (जिला स्तर) शामिल हैं। यह संशोधन ग्रामीण क्षेत्रों में जनता की भागीदारी को सुनिश्चित करने के लिए महत्वपूर्ण था। 73वें संशोधन में पंचायतों के गठन, चुनाव, कार्य, अधिकार और वित्तीय स्वतंत्रता से संबंधित प्रावधान किए गए। प्रत्येक राज्य को पंचायतों के लिए अपने विधान बनाए जाने का अधिकार दिया गया। इसमें सबसे महत्वपूर्ण पहलू निर्वाचित प्रतिनिधियों की व्यवस्था थी। संशोधन के
___ ___ _____ ____ _____ _________ ___ _____ _______ __________.________ ________ ______ _________ _______ ________ ____ ______ ____.
______ __________ _________ ____ _____ __________ ____ ____ _________ __________.
____ ___ _________ _______ __________ _________ _____.
___ ________ ________ ________ ______ __________.
_______ _________ ______ _________ _______ __________ ______ __________ ____.
______ ___ ___ ___ _______ ______ __________ ____ ___.
__________ _______ ___ _____ ______ ____ __________ _____ ________ _____ ______ __________.
_____ ____ _________ _______ _________ ____ _______ __________.
___ ___ ________ _____ ______ ________ ______ ___ _________.
_____ __________ _________ ______ ______ __________ _______ _____ ______.
___ ____ ____ _____ ________.
_____ _________ _____ _____ ___ ___ ______ __________ _________ ________ ___ ____.
__________ ___ _____ _______ ______ ____ ____ ___ ________ _______ __________ ___.
______ ________ ______ ____ ____ ______ _____ _______.
______ _______ _________ ________ _____ _____ _____ _____ ___ _________.
___ ______ ________ __________ __________ _________ _______ ___ ____.
_____ _____ _______ __________ ___ _______ _____ _______ __________ ______ _______.
_______ __________ ____ _________ ________ ____ _________ ______ _______ ______ _______.
____ ____ ______ ____ ________ ______ _______ ____.
__________ ______ ____ _________ _________.
__________ ____ _____ ______ ___ _________ ________.
___ _________ __________ _________ ____ _______ _________ ________ _________.
__________ _______ _________ ____ ________ _______ __________.
____ ____ ____ ___ _________ ____ _________ _________ _____.
______ _________ ________ _____ _____ ________ ________ ______ ____.
_______ _____ ________ ______ ________ __________ ________ __________.
______ ___ ___ __________ ____ ______ _________ ___.
_______ ___ ________ _____ _________ _______ ___.
__________ _____ ____ __________ ________ ___ _________ _________ __________ ____ _____ ______.
___ ____ __________ __________ ______ ______ _________ ________ ______ _______ ____ ________.
___ ____ _____ ___ _______ ______ ___.
_______ _______ ____ ________ ______ ______ ________ ______.
_____ _______ ___ ____ ___.
____ _____ ___ _______ ______ __________ ___ ________ ________ ______ _____ _________.
_________ ____ ______ _____ ________ _________ __________.
___ _______ _________ ___ ___.
______ ____ ________ ________ _____.
_______ ________ ______ ___ ___ _________.
_____ __________ ________ ___ __________ _____ ____ ______ __________ _____.
_________ __________ ________ __________ ______.
____ ________ ______ ____ ____ ____ _____.
______ ______ ___ _______ _____ ________ _____ ________ ______ ________ ______.
____ _______ _______ _______ ____ ____ ________ _____ _______ _____.
______ ____ _____ _______ ________ ________ ________ ______.
________ _______ _____ _________ _________ _________ _____ ________ _______ _______ _____.
____ _______ ____ ______ _________ ______.
__________ __________ ________ ______ _________ ________.
________ _______ __________ ____ _________ _______ __________ ________.
______ ________ _______ ____ ______.
_______ ____ ______ ______ ________.
_________ ________ _______ _____ __________ ____ _______.
_________ ________ _________ ________ ___.
____ ___ ______ _________ ________ __________ ____.
_____ ______ __________ ________ ________ _________ __________ ________ ___ ______.
____ ________ __________ ___ _____ ___ ___ _________ ____ _________ __________.
______ ______ _____ _____ _______ _______ ___ __________ ________ _______ ________ _______.
_______ ______ ___ ______ ____ _____ __________ ______ ___ _____ _____ _______.
_____ ________ _______ _____ ________ ________.
_________ ________ _____ ___ ________ ________ ___.
_______ ____ ______ _________ _________ _____.
____ ________ ________ ______ ______ __________ ______.
____ ____ _______ _______ ___ _________ _______ __________ _______ ______ _________.
________ ________ _______ ________ ___ ____ _________ ______ ______.
________ ____ ________ ___ ______ __________ ________ ________ _________ _________ ________.
____ _____ ______ _______ _________ _______ ____ _________ _______.
___ ___ _______ __________ ___ ________ _________ ___.
_______ _______ ______ ________ _______ _____ _________ __________ ____ _____.
________ ________ _______ _____ _____ _________ ________ ______.
_________ ______ ____ ________ ___ _____ _____ _________.
_______ ________ ___ __________ _________ ______ ______.
__________ _______ _________ ______ ____ __________ _______ ______ _______.
_________ __________ ____ ___ _________ ____ __________ __________.
______ ______ ________ _______ ___ _____ __________ ___ ___ _____ __________ _________.
________ ___ ______ _______ __________ _______ _______ _________ ______ ___ _________ ____.
____ ________ ________ ___ ___ ___ ____ _______ ___ ____ ______.
_______ __________ ________ ________ _______ ____ ____ ______.
____ __________ __________ _______ ____ ___ _______ ________ __________ _______ ______.
_____ _________ ________ _____ __________ ________ ___.
___ ______ _____ __________ __________ ________ ________ ______ __________ ________ _____ ___.
_______ ________ _________ _____ ________ ________ ___ _______ ______.
_________ __________ ____ ______ __________ _______.
____ _____ _______ __________ _______.
___ ___ ______ _______ _________ ______ _____ ______ ________ ____ _________ _____.
_______ ____ ________.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.