Question
विकास के प्रति दृष्टिकोण विधियों पर चर्चा कीजिए।
Answer :
Word Count : 1015
__________ _______ _____ ______ _______ ____ ___.
________ _____ ___ ________ ______ __________ __________ _______ ____ ____ _______ _________.
______ _________ _________ ____ ______ _______ _______.
____ _____ _________ __________ ____ __________.
________ _____ _______ _____ _____ ___ _______ ____ ____ __________ ___ __________.
___ ____ ______ ________ _____ _____ _________ ___.
___ ___ _____ _______ _________ ____ __________ ________ ___.
__________ ________ ___ ______ _________ ____ ________ ______ _____ ________.
______ ___ ________ _________ _____ _________ __________ ________ ___.
______ _________ _______ __________ ____ ____ ___.
__________ ______ _______ ________ ______ _______ ________ _________ _____.
_____ ________ ________ _____ _________ ____ _____.
____ _____ _____ _____ __________.
________ ______ _____ __________ ________ ____ ____.
________ ____ _________ ____ __________ ___ _________.
_______ ________ _________ __________ ___ ______.
________ __________ _________ ______ ________ _______ __________ _______ _______.
___ ______ ______ ______ ____.
___ ___ ___ _____ ______ _____ __________ _______ ___ ___ __________.
_____ ________ _________ ________ ________ ____ _________.
_______ _____ ______ _______ _________ __________ _________ _______ _________ ___ ___.
_____ _______ _________ _______ ___ ____ ____ ___.
___ ____ ________ ________ _____ ____ ___ ___ __________ ___.
_________ _____ ___ __________ _____ _____ __________ ________.
__________ ________ __________ ________ _____ _________.
__________ _____ ___ __________ _______ ________ ___ _____ _______ ___ ________ _____.
______ ______ ________ __________ _________ __________ ____ ________ ____.
_____ ______ _______ ____ __________ _________ ______ ________ ________ __________ _____ ___.
________ ____ __________ ___ ________ _______ __________ ______ _______ ___.
_____ _______ _________ ______ ___ _____ ____ _______ ______.
______ ____ __________ ____ _________ _______.
_______ _______ _______ _______ ___ ________ __________ ____ ____.
____ ______ _________ ___ _____ ______ ______ ___ ______.
____ ________ _________ __________ _______.
__________ _______ __________ ______ _____ _____.
_______ __________ __________ ________ ____.
___ __________ ____ __________ _____.
___ ______ _____ _____ ____ _________ ________ _________.
___ ______ ___ _________ _________.
__________ ___ __________ ______ ____.
___ ________ ____ ________ _____ _____ ___ _____ ______ _________ ________ ____.
__________ __________ ________ ________ ____ __________ ______ ______.
______ ______ ______ _______ ____ _______ _______ _________.
____ ____ __________ _____ _______ _______ _______ ____ __________.
______ ____ _______ ___ _________ ____ _______.
___ __________ _________ ______ ___ _______ __________.
_________ ____ _________ _________ _____ _________.
____ ______ _________ _____ ____ _______ _________ ___ _________ _____ ________ _____.
_________ ________ ______ _______ ____ ______ _________ _____ _________.
____ ___ ______ ___ _______ _______ ______ _______ ___ ____ ______ ________.
_________ ____ ____ ________ __________ ______ ______.
_____ ____ ________ _________ _____ __________.
____ ______ _________ ________ _______ ____ ______ __________ __________ _______ _____.
____ __________ ____ _________ __________ ___ _______ ___ ______ ____.
_________ _______ ______ ___ ______ __________ ________.
________ ________ ________ ________ ________ ________.
________ ______ _______ ______ _____ ________ _________ _____ ______ _____ ____ __________.
_________ ________ __________ ____ ______ __________ _________ __________.
____ ___ ____ _____ _____ _____ ______ ____ ___ __________.
_____ ______ ___ _______ _____ ___ ______.
_____ ___ ___ ________ _________ __________ _______ _____ __________ ______ ___ ___.
__________ ______ __________ __________ _________ _______ ___ _____ _________ __________.
________ ____ __________ ____ ____ ___ _______ ____.
_________ _________ _____ ____ ______ _____ ____ ______.
________ ___ _________ __________ _______ ___ _____ _______ ______ ______ _________.
_________ ____ _________ ____ _______ ________.
_________ __________ ___ __________ __________ __________.
_____ ____ _______ ________ ___ __________ __________ ______ ____ ______ ________ ____.
______ ________ _____ _______ ________.
__________ __________ _____ _______ ________ _______.
_______ __________ __________ ______ _______.
_____ _______ _______ ___ ____ ________ ______ __________ _________ ____.
______ _________ ______ ___ _____ _______ _________.
_______ _______ __________ ______ __________.
________ _____ ______ _______ ____ ___ _____ _____ ____ __________.
___ ______ _____ ______ _________ ________ ____ ________ ___ _____ ______ ________.
________ ______ _______ __________ _______ __________.
______ _______ ___ __________ __________ ________ ____ _________.
_____ _____ _______ _______ ________ ________ ___ ________ _______ ______.
__________ ______ _______ _______ __________ ______ ____ ___ _________ ____ ________ _______.
_______ ______ ___ _____ ____ ________.
_____ _____ ____ __________ _____ ______.
___ ___ _____ ____ ____ _______ ______ ___ _______ ___ ___.
___ _______ ________ ___ __________ ____ ___ ______ _________ __________ ________.
________ ___ _____ __________ __________ _________ ____ ___ ______.
________ ______ ______ __________ _____ ________ ____ ______ _______ ____ ___.
_______ __________ ___ _________ _____ _______ ____ ______ _______ ___ ____ _________.
______ _____ ______ ____ _______ __________ __________ __________ ______.
_________ ____ ______ ___ __________ _____ ____ ______ ________ ______ _______.
_________ __________ ____ _________ ___ ________ _____ _______ _____ ________.
____ ___ ____ _____ ________ _______ __________ ____ ____ _______ ______.
________ ___ ___ ____ _________ _____ ___ ______ ___ _________.
______ _________ ________ _________ _________ _______.
_____ _____ _____ ___ _____ _________ _________ ______ _____ ___ ______ ______.
________ ________ _________ ______ ___.
Skip in 10
भारतीय अर्थव्यवस्था के संदर्भ में विकास के प्रति दृष्टिकोण और विधियाँ विविध स्तरों पर अपनाई गई हैं। विकास एक बहुआयामी प्रक्रिया है जिसमें आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक और सांस्कृतिक आयाम सम्मिलित होते हैं। भारत जैसे विकासशील देश में, विकास के प्रति दृष्टिकोण समय, परिस्थिति, और नीतिगत प्राथमिकताओं के अनुसार परिवर्तित होते रहे हैं। स्वतंत्रता प्राप्ति के पश्चात भारत ने आर्थिक विकास के लिए विभिन्न दृष्टिकोणों और विधियों को अपनाया है। ये दृष्टिकोण न केवल आर्थिक संरचना को परिभाषित करते हैं, बल्कि सामाजिक न्याय, समावेशी विकास और संसाधनों के समान वितरण को भी संबोधित करते हैं। प्रथम दृष्टिकोण नियोजित विकास का था, जिसकी आधारशिला भारत के प्रथम प्रधानमंत्री जवाहरलाल नेहरू ने रखी। इस दृष्टिकोण के अंतर्गत समाजवादी प्रेरणा से प्रभावित पंचवर्षीय योजनाएँ प्रारंभ की गईं। राज्य को आर्थिक गतिविधियों का प्रमुख संचालक माना गया और भारी उद्योगों के विकास, सार्वजनिक क्षेत्र की भूमिका, और पूंजी निर्माण पर बल दिया गया। योजना आयोग की स्थापना 1950 में इसी सोच के तहत की गई थी, ताकि संसाधनों का न्यायपूर्ण वितरण किया जा सके और प्राथमिकता आधारित क्षेत्रों में निवेश सुनिश्चित किया जा सके। इसके अंतर्गत क्षेत्रीय असमानताओं को दूर करने, निर्धनता उन्मूलन, और रोजगार सृजन पर बल दिया गया। दूसरा महत्वपूर्ण दृष्टिकोण उदारीकरण, निजीकरण और वैश्वीकरण (LPG)
_______ _____ _____ _________ ________ ___ _____ _________ ________ _____ _________.__________ _______ _____ ______ _______ ____ ___.
________ _____ ___ ________ ______ __________ __________ _______ ____ ____ _______ _________.
______ _________ _________ ____ ______ _______ _______.
____ _____ _________ __________ ____ __________.
________ _____ _______ _____ _____ ___ _______ ____ ____ __________ ___ __________.
___ ____ ______ ________ _____ _____ _________ ___.
___ ___ _____ _______ _________ ____ __________ ________ ___.
__________ ________ ___ ______ _________ ____ ________ ______ _____ ________.
______ ___ ________ _________ _____ _________ __________ ________ ___.
______ _________ _______ __________ ____ ____ ___.
__________ ______ _______ ________ ______ _______ ________ _________ _____.
_____ ________ ________ _____ _________ ____ _____.
____ _____ _____ _____ __________.
________ ______ _____ __________ ________ ____ ____.
________ ____ _________ ____ __________ ___ _________.
_______ ________ _________ __________ ___ ______.
________ __________ _________ ______ ________ _______ __________ _______ _______.
___ ______ ______ ______ ____.
___ ___ ___ _____ ______ _____ __________ _______ ___ ___ __________.
_____ ________ _________ ________ ________ ____ _________.
_______ _____ ______ _______ _________ __________ _________ _______ _________ ___ ___.
_____ _______ _________ _______ ___ ____ ____ ___.
___ ____ ________ ________ _____ ____ ___ ___ __________ ___.
_________ _____ ___ __________ _____ _____ __________ ________.
__________ ________ __________ ________ _____ _________.
__________ _____ ___ __________ _______ ________ ___ _____ _______ ___ ________ _____.
______ ______ ________ __________ _________ __________ ____ ________ ____.
_____ ______ _______ ____ __________ _________ ______ ________ ________ __________ _____ ___.
________ ____ __________ ___ ________ _______ __________ ______ _______ ___.
_____ _______ _________ ______ ___ _____ ____ _______ ______.
______ ____ __________ ____ _________ _______.
_______ _______ _______ _______ ___ ________ __________ ____ ____.
____ ______ _________ ___ _____ ______ ______ ___ ______.
____ ________ _________ __________ _______.
__________ _______ __________ ______ _____ _____.
_______ __________ __________ ________ ____.
___ __________ ____ __________ _____.
___ ______ _____ _____ ____ _________ ________ _________.
___ ______ ___ _________ _________.
__________ ___ __________ ______ ____.
___ ________ ____ ________ _____ _____ ___ _____ ______ _________ ________ ____.
__________ __________ ________ ________ ____ __________ ______ ______.
______ ______ ______ _______ ____ _______ _______ _________.
____ ____ __________ _____ _______ _______ _______ ____ __________.
______ ____ _______ ___ _________ ____ _______.
___ __________ _________ ______ ___ _______ __________.
_________ ____ _________ _________ _____ _________.
____ ______ _________ _____ ____ _______ _________ ___ _________ _____ ________ _____.
_________ ________ ______ _______ ____ ______ _________ _____ _________.
____ ___ ______ ___ _______ _______ ______ _______ ___ ____ ______ ________.
_________ ____ ____ ________ __________ ______ ______.
_____ ____ ________ _________ _____ __________.
____ ______ _________ ________ _______ ____ ______ __________ __________ _______ _____.
____ __________ ____ _________ __________ ___ _______ ___ ______ ____.
_________ _______ ______ ___ ______ __________ ________.
________ ________ ________ ________ ________ ________.
________ ______ _______ ______ _____ ________ _________ _____ ______ _____ ____ __________.
_________ ________ __________ ____ ______ __________ _________ __________.
____ ___ ____ _____ _____ _____ ______ ____ ___ __________.
_____ ______ ___ _______ _____ ___ ______.
_____ ___ ___ ________ _________ __________ _______ _____ __________ ______ ___ ___.
__________ ______ __________ __________ _________ _______ ___ _____ _________ __________.
________ ____ __________ ____ ____ ___ _______ ____.
_________ _________ _____ ____ ______ _____ ____ ______.
________ ___ _________ __________ _______ ___ _____ _______ ______ ______ _________.
_________ ____ _________ ____ _______ ________.
_________ __________ ___ __________ __________ __________.
_____ ____ _______ ________ ___ __________ __________ ______ ____ ______ ________ ____.
______ ________ _____ _______ ________.
__________ __________ _____ _______ ________ _______.
_______ __________ __________ ______ _______.
_____ _______ _______ ___ ____ ________ ______ __________ _________ ____.
______ _________ ______ ___ _____ _______ _________.
_______ _______ __________ ______ __________.
________ _____ ______ _______ ____ ___ _____ _____ ____ __________.
___ ______ _____ ______ _________ ________ ____ ________ ___ _____ ______ ________.
________ ______ _______ __________ _______ __________.
______ _______ ___ __________ __________ ________ ____ _________.
_____ _____ _______ _______ ________ ________ ___ ________ _______ ______.
__________ ______ _______ _______ __________ ______ ____ ___ _________ ____ ________ _______.
_______ ______ ___ _____ ____ ________.
_____ _____ ____ __________ _____ ______.
___ ___ _____ ____ ____ _______ ______ ___ _______ ___ ___.
___ _______ ________ ___ __________ ____ ___ ______ _________ __________ ________.
________ ___ _____ __________ __________ _________ ____ ___ ______.
________ ______ ______ __________ _____ ________ ____ ______ _______ ____ ___.
_______ __________ ___ _________ _____ _______ ____ ______ _______ ___ ____ _________.
______ _____ ______ ____ _______ __________ __________ __________ ______.
_________ ____ ______ ___ __________ _____ ____ ______ ________ ______ _______.
_________ __________ ____ _________ ___ ________ _____ _______ _____ ________.
____ ___ ____ _____ ________ _______ __________ ____ ____ _______ ______.
________ ___ ___ ____ _________ _____ ___ ______ ___ _________.
______ _________ ________ _________ _________ _______.
_____ _____ _____ ___ _____ _________ _________ ______ _____ ___ ______ ______.
________ ________ _________ ______ ___.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.