Question
निर्गुण भक्ति काव्य की विशेषताएं बताइए।
Answer :
Word Count : 973
____ _________ _____ _____ _____ _____ _________.
_______ ______ _________ ______ ______ ___ _________ ________ ____.
_____ _______ _________ ________ _________ __________ __________ _______ ____ _______.
____ _________ ________ ___ ______ ________ ___ _________ _______ _____.
_____ _____ _____ ______ __________ _____ ______.
________ _______ ____ __________ ______ _____ _______ ___ _______ _______.
______ __________ ____ ______ _________ _______ ____ ________.
_______ ____ _______ _________ _________ _________ _______ ______ ___ __________ ___.
_______ _______ ____ ______ ___ _______ __________ ________ __________ __________ ______ _____.
_________ _____ _____ __________ ___ ________ ________ _________ __________ _________ ________.
_____ _______ __________ ______ _________ ________ __________ _________ _____.
______ _____ ________ ___ ___ __________ ___ ________ _________ __________.
_________ ______ ______ ________ _______ __________ __________ ___ _______ ______ _________ ___.
__________ ________ __________ ___ ________ ___ ________ __________ _____ _______.
____ _______ _______ ____ ________.
______ ________ ________ ___ _________ ____ _________ ________ ___ _________.
__________ __________ _______ _________ ___ _______ _____ _____ ________ ____.
_______ _____ ___ ____ ______ ______ _______.
_________ _________ _________ ____ ___ ___ __________ ____.
_____ ________ ______ _____ __________ ____ ________ _____ ____ _____ _____ ____.
__________ _________ _____ ___ ______ _______ ______ ______ ________.
___ _______ _______ ____ ___ ______ ______ ____.
__________ _____ _________ __________ _________ _______ ____ __________ _____ ________ ______.
__________ _______ ________ __________ ____ ____.
_________ _________ ____ _________ ______ ______ _____ __________ _________.
________ ________ __________ __________ ____ ___ ______ _____ _________.
__________ ________ _____ ___ _______ ___ _____ _____ ____.
_______ _______ ________ __________ __________ ______ ___ _________.
____ _____ ________ _____ _____.
_____ _______ _____ __________ _________ ____.
______ ___ _______ ________ _________.
___ ___ ___ ____ ________ __________ _________.
______ ____ ______ ______ __________ ___.
_______ _______ __________ __________ ____ ___ ______ ______ ______ _____ ______.
_________ _________ _______ _____ ________ ____ ______ _____ ____.
_________ ___ ____ _______ ___ ___.
__________ ____ ____ _________ _____ _____ _____ ____ ________ __________ ________ _________.
_____ ______ _______ _________ ______ ______.
________ _________ __________ __________ _____ _______ ___ ____ _______ ________.
_____ _____ _________ ________ ___ ___.
_______ _____ ___ _____ _________ __________ _________ ______ ___ _____ ____ __________.
_________ _____ ______ _________ ________.
__________ ____ _________ _____ ______.
____ __________ ________ _________ _______ ___.
__________ ___ ___ _________ _________ ____ ____ __________ ____ __________ ___.
________ _____ _________ _______ ___ ________.
___ __________ ____ _______ __________ __________ ________.
______ __________ _______ _______ _____ ____ ____ _____ ________ ________.
_______ ___ ______ __________ ________.
_____ ______ ____ ____ _________ _______.
_____ __________ _____ _____ _________ ________ ________ _______.
_______ ____ _____ _______ ___ ______ __________.
_______ ___ _____ ______ __________ _________ ___ __________ _________.
__________ _____ ____ ________ __________ ____ ______ ______ _____ __________ _______.
_______ _______ ____ _________ _____ _____ _________.
_______ _______ ___ ________ ___ ___ ___ __________ _____ ____ _______ _________.
________ ______ _________ ____ _________ ______ ________ _________ ___ _________ ________.
__________ ________ ____ _________ ________ _____ _______ _____ _________ _________.
___ _________ ______ ______ ________ ____ ___ _______ _____ _______ _______ ____.
__________ ____ ____ _________ ____ ________ ____ ________ ________ ________ _______.
_________ __________ ______ _______ _______ ___ ________ ______ ____ _____ ____ __________.
___ ________ _____ ____ ___ ____ ___ _______ _____ _________ _______ __________.
_________ _______ __________ _____ ________ ______ __________.
_____ _________ __________ ____ ____ _____.
_____ _____ ____ _______ ___ ___ _____ _____.
_______ ______ ______ _______ ___ __________ ___ _________ _____ _____ _____ _____.
_______ _________ ________ _________ ___.
_______ ________ ______ _________ ____ _______ ____ ____.
________ ____ ______ ______ ____ ________ _______ __________ _____ _________ _____ ___.
_____ _________ ___ _____ ____ ________.
_________ ___ ____ _____ __________ ___ _________ ________ ____ ____ __________.
________ _____ ________ ______ __________ ___ _______ _____.
_________ ________ ___ ___ _________.
_____ _____ ___ _____ ____ _____ ________ ____ _____ ______ _____ __________.
________ _____ _______ _________ __________ ___ _____ ________ ________ ________ _________ ___.
______ ____ ____ ______ ____ __________ _______ _____ ___ ________.
__________ ___ ______ _________ _______ ______ ___ ____ ___.
________ ____ _____ _____ ________.
_________ __________ __________ _____ _____ _____ ___ __________ ________ ___ ________ ________.
______ __________ ______ ____ _________ _______ __________ _________.
________ ______ ____ ________ ________ ___ ___ ___ _____.
________ ________ _______ ____ _______ ___.
________ _______ _______ ____ ___.
______ __________ _________ _____ _________ ________ _________ _______ ______.
__________ ___ ___ _________ _____.
_________ ______ ______ ___ ___ _______ _______ ___ ____ ___.
_________ ___ _______ ________ ________.
_______ _________ __________ _____ ______ ___ ___ ____ ______ __________ _____.
___ __________ ________ ______ _________ ______.
Skip in 10
निर्गुण भक्ति काव्य मध्यकालीन भारतीय साहित्य और संस्कृति का अत्यंत महत्त्वपूर्ण अंग है। यह वह धारा है जिसमें भक्त कवियों ने ईश्वर की आराधना को निर्गुण स्वरूप में प्रस्तुत किया। निर्गुण का तात्पर्य है – ऐसा परमात्मा जो निराकार, निर्विशेष और निरुपाधिक है। इसमें ईश्वर को किसी मूर्ति, रूप, गुण, जाति या परंपरा के बंधन में नहीं बाँधा गया है। यह काव्य सामाजिक, धार्मिक और सांस्कृतिक दृष्टि से अत्यंत क्रांतिकारी रहा, क्योंकि इसने रूढ़ियों, आडंबरों और पाखंडों का विरोध किया तथा भक्ति को सर्वसुलभ और सरल रूप में प्रस्तुत किया। निर्गुण भक्ति काव्य की विशेषताओं को विभिन्न आधारों पर समझा जा सकता है। निर्गुण भक्ति काव्य की प्रमुख विशेषता इसका दार्शनिक आधार है। इस धारा के कवियों ने उपनिषदों, वेदांत दर्शन और संतमत से प्रेरणा ली। ईश्वर को निराकार, अजन्मा, अनंत और सर्वव्यापक माना गया। यहाँ भगवान को न तो किसी विशेष रूप में देखा गया, न ही किसी विशेष अवतार तक सीमित किया गया। कबीर, दादू, रैदास, मलूकदास आदि संत कवियों ने ईश्वर को ‘सतपुरुष’, ‘राम’, ‘हरी’, ‘गुरु’ या ‘साईं’ जैसे सामान्य नामों से संबोधित किया, जिनमें संकीर्णता का स्थान नहीं था। निर्गुण भक्ति काव्य की दूसरी विशेषता इसकी सहजता और सरलता है। इस धारा के कवियों ने आम जनता को संबोधित किया।
________ ___ ________ ______ ____ ________.____ _________ _____ _____ _____ _____ _________.
_______ ______ _________ ______ ______ ___ _________ ________ ____.
_____ _______ _________ ________ _________ __________ __________ _______ ____ _______.
____ _________ ________ ___ ______ ________ ___ _________ _______ _____.
_____ _____ _____ ______ __________ _____ ______.
________ _______ ____ __________ ______ _____ _______ ___ _______ _______.
______ __________ ____ ______ _________ _______ ____ ________.
_______ ____ _______ _________ _________ _________ _______ ______ ___ __________ ___.
_______ _______ ____ ______ ___ _______ __________ ________ __________ __________ ______ _____.
_________ _____ _____ __________ ___ ________ ________ _________ __________ _________ ________.
_____ _______ __________ ______ _________ ________ __________ _________ _____.
______ _____ ________ ___ ___ __________ ___ ________ _________ __________.
_________ ______ ______ ________ _______ __________ __________ ___ _______ ______ _________ ___.
__________ ________ __________ ___ ________ ___ ________ __________ _____ _______.
____ _______ _______ ____ ________.
______ ________ ________ ___ _________ ____ _________ ________ ___ _________.
__________ __________ _______ _________ ___ _______ _____ _____ ________ ____.
_______ _____ ___ ____ ______ ______ _______.
_________ _________ _________ ____ ___ ___ __________ ____.
_____ ________ ______ _____ __________ ____ ________ _____ ____ _____ _____ ____.
__________ _________ _____ ___ ______ _______ ______ ______ ________.
___ _______ _______ ____ ___ ______ ______ ____.
__________ _____ _________ __________ _________ _______ ____ __________ _____ ________ ______.
__________ _______ ________ __________ ____ ____.
_________ _________ ____ _________ ______ ______ _____ __________ _________.
________ ________ __________ __________ ____ ___ ______ _____ _________.
__________ ________ _____ ___ _______ ___ _____ _____ ____.
_______ _______ ________ __________ __________ ______ ___ _________.
____ _____ ________ _____ _____.
_____ _______ _____ __________ _________ ____.
______ ___ _______ ________ _________.
___ ___ ___ ____ ________ __________ _________.
______ ____ ______ ______ __________ ___.
_______ _______ __________ __________ ____ ___ ______ ______ ______ _____ ______.
_________ _________ _______ _____ ________ ____ ______ _____ ____.
_________ ___ ____ _______ ___ ___.
__________ ____ ____ _________ _____ _____ _____ ____ ________ __________ ________ _________.
_____ ______ _______ _________ ______ ______.
________ _________ __________ __________ _____ _______ ___ ____ _______ ________.
_____ _____ _________ ________ ___ ___.
_______ _____ ___ _____ _________ __________ _________ ______ ___ _____ ____ __________.
_________ _____ ______ _________ ________.
__________ ____ _________ _____ ______.
____ __________ ________ _________ _______ ___.
__________ ___ ___ _________ _________ ____ ____ __________ ____ __________ ___.
________ _____ _________ _______ ___ ________.
___ __________ ____ _______ __________ __________ ________.
______ __________ _______ _______ _____ ____ ____ _____ ________ ________.
_______ ___ ______ __________ ________.
_____ ______ ____ ____ _________ _______.
_____ __________ _____ _____ _________ ________ ________ _______.
_______ ____ _____ _______ ___ ______ __________.
_______ ___ _____ ______ __________ _________ ___ __________ _________.
__________ _____ ____ ________ __________ ____ ______ ______ _____ __________ _______.
_______ _______ ____ _________ _____ _____ _________.
_______ _______ ___ ________ ___ ___ ___ __________ _____ ____ _______ _________.
________ ______ _________ ____ _________ ______ ________ _________ ___ _________ ________.
__________ ________ ____ _________ ________ _____ _______ _____ _________ _________.
___ _________ ______ ______ ________ ____ ___ _______ _____ _______ _______ ____.
__________ ____ ____ _________ ____ ________ ____ ________ ________ ________ _______.
_________ __________ ______ _______ _______ ___ ________ ______ ____ _____ ____ __________.
___ ________ _____ ____ ___ ____ ___ _______ _____ _________ _______ __________.
_________ _______ __________ _____ ________ ______ __________.
_____ _________ __________ ____ ____ _____.
_____ _____ ____ _______ ___ ___ _____ _____.
_______ ______ ______ _______ ___ __________ ___ _________ _____ _____ _____ _____.
_______ _________ ________ _________ ___.
_______ ________ ______ _________ ____ _______ ____ ____.
________ ____ ______ ______ ____ ________ _______ __________ _____ _________ _____ ___.
_____ _________ ___ _____ ____ ________.
_________ ___ ____ _____ __________ ___ _________ ________ ____ ____ __________.
________ _____ ________ ______ __________ ___ _______ _____.
_________ ________ ___ ___ _________.
_____ _____ ___ _____ ____ _____ ________ ____ _____ ______ _____ __________.
________ _____ _______ _________ __________ ___ _____ ________ ________ ________ _________ ___.
______ ____ ____ ______ ____ __________ _______ _____ ___ ________.
__________ ___ ______ _________ _______ ______ ___ ____ ___.
________ ____ _____ _____ ________.
_________ __________ __________ _____ _____ _____ ___ __________ ________ ___ ________ ________.
______ __________ ______ ____ _________ _______ __________ _________.
________ ______ ____ ________ ________ ___ ___ ___ _____.
________ ________ _______ ____ _______ ___.
________ _______ _______ ____ ___.
______ __________ _________ _____ _________ ________ _________ _______ ______.
__________ ___ ___ _________ _____.
_________ ______ ______ ___ ___ _______ _______ ___ ____ ___.
_________ ___ _______ ________ ________.
_______ _________ __________ _____ ______ ___ ___ ____ ______ __________ _____.
___ __________ ________ ______ _________ ______.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.