Question
योगदर्शन के अनुसार ध्यान का विस्तृत विवेचन करें |
Answer :
Word Count : 842
_____ _____ _______ ______ __________ _____.
________ _______ _____ ____ _______.
___ __________ __________ ___ _______ _________ ______ ______ ________ ________ __________.
__________ ____ _____ __________ ____ _____ _____ _____ _________ ______ ________.
_______ ____ ___ ______ _____ __________ __________ _____ _____ __________ ______.
______ ____ __________ ___ _________ ___ ________.
____ ______ _____ _____ _________.
_______ _____ _____ ____ _________ _________ _________ ___ ___ ________ _________ __________.
_______ _________ ____ ___ ________ _______ ____ _______.
___ _________ ________ _____ __________ ____ _________ ______ _____ _________ _______.
___ _____ __________ ____ _______ _______ ______.
____ _________ __________ ______ ____ __________ ____ __________ _______.
___ _________ _______ ____ ______ ______ ____ ___.
_____ _________ __________ _________ ________.
____ __________ _______ ________ ___ _____ _______ ____ _____ _____.
___ ____ ___ ________ ______ _______ ____ ______ ____.
____ ___ ______ _________ _________ __________ _____ __________ _____ ________ __________.
______ ________ _______ ________ ________ _____ _____ ____ ___ _________.
_________ _______ __________ ____ ______ _______ ________.
__________ ____ _______ _______ ________ ____ _______ ________ _____ ___.
___ ________ ____ _________ ________ _______ ________ ____.
___ _________ _____ _____ ___ _______ _________ ________ __________.
___ _______ ____ _________ _____ _________ ________ __________ ____ _________ _______.
________ ___ _________ __________ ________ _________ _________ _____ __________.
______ _____ _______ ____ _______.
_____ _________ _________ ________ _______ ___ ___ ____.
__________ ____ ______ _________ _____ ___ ____.
_________ _____ ______ _______ ____ _______ ______ ____ ___ ________ ____ _________.
___ __________ ________ __________ _______ _______ ______.
_______ ______ _________ _________ __________ _______ ___ __________ ________ ____ ______ ___.
___ _________ ______ ______ ______ _______ ____ __________.
_________ ______ __________ _____ ___ _________ __________ ____ _____ _______.
_______ ____ ________ _____ _______ __________ ____ _________ ____ _________ _________.
___ ____ ______ ____ ________ _________ ________ _________ ______.
____ _______ _________ _________ _____ ______ _______ __________ ______.
_____ _______ ____ _____ ____ ________ ___ ___ ____.
____ ________ ___ ______ ______ _______ ___ __________ ____.
______ __________ __________ _______ ______ ____ __________ ____ ____ _______ _______ ____.
___ _________ ____ ________ ________ _________ ___ ____ ______.
_______ ____ _______ ___ ________ ________.
_______ _________ ________ ____ _______ ________ _________ ________ ______.
_____ ___ ________ _________ _____ ______ ___ ______.
__________ ______ ___ ___ _______ _________ __________ _____ ________.
________ ___ _______ ___ _________ ________.
_______ _________ ______ _____ __________ ______.
_____ ____ ___ _______ ____ _____ ________ _________ _________ _____ ____ ____.
_________ ___ ___ _________ ______ __________ _____ ____ ____ ___ ________.
____ _______ ___ ______ ___ ____ __________ ____ _________ _________ ________.
________ ___ __________ ___ ___ __________ __________.
_________ ______ ______ __________ _________ ______ ___ ________ _______ ________ _________.
________ ___ __________ _____ ______ _____ __________.
_________ _____ ________ ___ ___ _______ ___ ________ ____.
____ _________ ________ ___ __________ _____ _________ ______ ____ _____.
_____ _____ ___ _______ ___ _____ __________.
_______ ___ _________ __________ ______ _____.
_________ __________ ________ _________ ___.
______ ______ _______ _________ ___.
____ _________ __________ _______ ________ ___ ___ _____ _______.
____ _______ ___ ___ _____ __________ ___ __________.
________ ______ _______ ___ ______ ____ ______ ____ ________.
________ ____ _______ ______ ___.
_____ _____ _____ ____ ________.
_______ __________ _______ _________ _______ __________.
____ _________ ____ __________ _______ ___ _____ __________ _____ _________ ______ _____.
___ __________ _______ _____ _________ ________ _________ ___ _________.
_____ _______ ______ _______ ________.
_______ ______ ______ __________ __________ _________ ___ ______ ____ ________.
__________ ________ __________ ________ ________ _____.
___ _________ _________ __________ _____ ______ ________ _________.
_________ __________ ________ ___ __________ ________.
____ _____ ______ ___ _________ _________ _________.
______ ___ _________ __________ _______ _________ _______ _____ ____ ___ __________.
_______ ___ ______ ____ __________.
_____ ______ _________ __________ ___.
____ ___ ____ _____ __________ ________ ___ __________ _______ ____ ____.
_______ _____ ________ __________ _____.
___ _____ _________ ___ ________ _________ __________.
_____ _____ _____ __________ ______ _________ _______ _________ _____.
______ ____ _________ ___ ____ ____ __________ ______ ________ ___ _________ _________.
Skip in 10
योगदर्शन के अनुसार ध्यान (Meditation) अष्टांगयोग का सातवाँ अंग है, जो आत्मसाक्षात्कार की दिशा में अत्यंत महत्वपूर्ण साधन माना गया है। पातञ्जल योगसूत्र में ध्यान को “तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्” (योगसूत्र 3.2) के रूप में परिभाषित किया गया है, जिसका अर्थ है – जब मन एक ही विषयवस्तु पर अविचल रूप से टिक जाता है, तो उसे ध्यान कहते हैं। ध्यान योग की उच्च अवस्थाओं में से एक है, जिसके माध्यम से साधक चित्त की वृत्तियों को नियंत्रित कर आत्मा के साथ एकाकार होने की प्रक्रिया को सशक्त करता है। ध्यान की प्रक्रिया योग के पूर्ववर्ती दो अंगों – धारणा और समाधि – के मध्यवर्ती चरण के रूप में मानी जाती है। धारणा में जहाँ साधक मन को एक विषय या बिंदु पर केंद्रित करता है, वहीं ध्यान में वह एकाग्रता की यह प्रक्रिया निरंतर और अविचल हो जाती है। ध्यान का उद्देश्य केवल मानसिक शांति या तनाव से मुक्ति नहीं, बल्कि आत्मा की वास्तविकता की अनुभूति, पुरुष और प्रकृति के भेद को जानना तथा कैवल्य की प्राप्ति है।
________ ___ ___ ___ _______ ____ _____ ____ __________ _____ ____ ____._____ _____ _______ ______ __________ _____.
________ _______ _____ ____ _______.
___ __________ __________ ___ _______ _________ ______ ______ ________ ________ __________.
__________ ____ _____ __________ ____ _____ _____ _____ _________ ______ ________.
_______ ____ ___ ______ _____ __________ __________ _____ _____ __________ ______.
______ ____ __________ ___ _________ ___ ________.
____ ______ _____ _____ _________.
_______ _____ _____ ____ _________ _________ _________ ___ ___ ________ _________ __________.
_______ _________ ____ ___ ________ _______ ____ _______.
___ _________ ________ _____ __________ ____ _________ ______ _____ _________ _______.
___ _____ __________ ____ _______ _______ ______.
____ _________ __________ ______ ____ __________ ____ __________ _______.
___ _________ _______ ____ ______ ______ ____ ___.
_____ _________ __________ _________ ________.
____ __________ _______ ________ ___ _____ _______ ____ _____ _____.
___ ____ ___ ________ ______ _______ ____ ______ ____.
____ ___ ______ _________ _________ __________ _____ __________ _____ ________ __________.
______ ________ _______ ________ ________ _____ _____ ____ ___ _________.
_________ _______ __________ ____ ______ _______ ________.
__________ ____ _______ _______ ________ ____ _______ ________ _____ ___.
___ ________ ____ _________ ________ _______ ________ ____.
___ _________ _____ _____ ___ _______ _________ ________ __________.
___ _______ ____ _________ _____ _________ ________ __________ ____ _________ _______.
________ ___ _________ __________ ________ _________ _________ _____ __________.
______ _____ _______ ____ _______.
_____ _________ _________ ________ _______ ___ ___ ____.
__________ ____ ______ _________ _____ ___ ____.
_________ _____ ______ _______ ____ _______ ______ ____ ___ ________ ____ _________.
___ __________ ________ __________ _______ _______ ______.
_______ ______ _________ _________ __________ _______ ___ __________ ________ ____ ______ ___.
___ _________ ______ ______ ______ _______ ____ __________.
_________ ______ __________ _____ ___ _________ __________ ____ _____ _______.
_______ ____ ________ _____ _______ __________ ____ _________ ____ _________ _________.
___ ____ ______ ____ ________ _________ ________ _________ ______.
____ _______ _________ _________ _____ ______ _______ __________ ______.
_____ _______ ____ _____ ____ ________ ___ ___ ____.
____ ________ ___ ______ ______ _______ ___ __________ ____.
______ __________ __________ _______ ______ ____ __________ ____ ____ _______ _______ ____.
___ _________ ____ ________ ________ _________ ___ ____ ______.
_______ ____ _______ ___ ________ ________.
_______ _________ ________ ____ _______ ________ _________ ________ ______.
_____ ___ ________ _________ _____ ______ ___ ______.
__________ ______ ___ ___ _______ _________ __________ _____ ________.
________ ___ _______ ___ _________ ________.
_______ _________ ______ _____ __________ ______.
_____ ____ ___ _______ ____ _____ ________ _________ _________ _____ ____ ____.
_________ ___ ___ _________ ______ __________ _____ ____ ____ ___ ________.
____ _______ ___ ______ ___ ____ __________ ____ _________ _________ ________.
________ ___ __________ ___ ___ __________ __________.
_________ ______ ______ __________ _________ ______ ___ ________ _______ ________ _________.
________ ___ __________ _____ ______ _____ __________.
_________ _____ ________ ___ ___ _______ ___ ________ ____.
____ _________ ________ ___ __________ _____ _________ ______ ____ _____.
_____ _____ ___ _______ ___ _____ __________.
_______ ___ _________ __________ ______ _____.
_________ __________ ________ _________ ___.
______ ______ _______ _________ ___.
____ _________ __________ _______ ________ ___ ___ _____ _______.
____ _______ ___ ___ _____ __________ ___ __________.
________ ______ _______ ___ ______ ____ ______ ____ ________.
________ ____ _______ ______ ___.
_____ _____ _____ ____ ________.
_______ __________ _______ _________ _______ __________.
____ _________ ____ __________ _______ ___ _____ __________ _____ _________ ______ _____.
___ __________ _______ _____ _________ ________ _________ ___ _________.
_____ _______ ______ _______ ________.
_______ ______ ______ __________ __________ _________ ___ ______ ____ ________.
__________ ________ __________ ________ ________ _____.
___ _________ _________ __________ _____ ______ ________ _________.
_________ __________ ________ ___ __________ ________.
____ _____ ______ ___ _________ _________ _________.
______ ___ _________ __________ _______ _________ _______ _____ ____ ___ __________.
_______ ___ ______ ____ __________.
_____ ______ _________ __________ ___.
____ ___ ____ _____ __________ ________ ___ __________ _______ ____ ____.
_______ _____ ________ __________ _____.
___ _____ _________ ___ ________ _________ __________.
_____ _____ _____ __________ ______ _________ _______ _________ _____.
______ ____ _________ ___ ____ ____ __________ ______ ________ ___ _________ _________.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.