Question
यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने।
यत्राधिसूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम ।।
Answer :
Word Count : 1288
_____ ________ _____ __________ ________ ________ ___ ________ _________ _____ _________ _______.
_______ ______ _________ ________ _________ _____ _______ ____.
___ __________ _____ __________ ____ _______ ___ ____ ________ _______ ___.
____ _____ _____ ____ __________ _____ _____ ____.
____ ____ ___ _________ ______ _______ ___ _____ _________ _________.
___ _________ ___ ________ _____ _______ ________ ___.
_____ _______ ______ ______ __________.
________ _______ _______ ________ _____ _____ _________ __________.
___ _________ _________ ______ ____ __________ ______ ___.
___ _________ _________ ______ ______ ___.
_______ __________ ________ ___ ______ ____ _______ __________ ___.
_____ _____ ______ __________ ______ ________ ________ _____.
_________ ______ ___ _____ ________ _______ __________ _____ ______ _________.
_____ _____ ______ ___ _______ __________ _______ ________ _____ ____ _______ __________.
_________ ____ ____ ___ ______.
__________ _____ ______ __________ _____ ______ ______ _____ ________ __________ _________ _____.
__________ ___ ____ _____ _______ _______.
________ _____ ______ ___ _________ ___ __________ __________ _____.
____ ____ ________ __________ ___ _________ _______ ___ _______ _______.
______ _________ _________ ____ _____ _____ ____ ___ __________ ______ _______.
_____ _____ __________ ______ ___ ______ ____ _______ ______ ____ _______.
_________ __________ ________ _________ ____ ______ ______ ___.
_______ _______ _______ ____ _________ _____ _____ __________.
_______ ________ ___ ________ _____ _____ ____.
________ ______ __________ ______ ________ __________ ___ _____ _____ __________.
__________ ___ ____ ________ ____ ________ _____ ___ ______ ______.
_____ ____ ________ ____ _____ ________ __________ __________.
_________ _____ _________ ________ ____ __________ _____ _______ _____.
_____ _______ _______ _______ _________.
_______ ______ ________ ___ _________ ______ ______ ________ ___ ___ ____ ________.
______ ______ _______ _______ ___ ________ ____ __________ ________ _____.
_______ _______ ________ ________ _________ _______.
__________ _________ ________ ___ _____ _________.
___ ________ _______ ______ _______ ___ _____ ___ ________ __________.
__________ ___ _________ __________ ______ ________ ______ __________ __________ _____ ______ _____.
________ ________ _______ ____ ________ _________ _____ ___ ___ _______ ___ _________.
_____ ______ ____ _____ __________ _______ _______ _______ __________.
____ __________ _________ _________ ____ _______ __________ _________.
________ _____ ______ _________ _______ ____ _______ ________.
__________ ____ ___ ____ __________.
______ __________ ____ ___ __________ __________ _____ ______ ___ _________ _______ ____.
______ ___ ___ __________ _______ ______ ________ ___ ___.
________ ___ __________ ________ ______ ____ _____.
________ _____ ______ __________ ________ __________ __________ ________ _____ _______ _____.
_____ _______ _____ ___ ________ ________ _______ ________.
____ _________ _________ _______ ________ ____.
________ ______ __________ _________ __________ __________ __________ ________ ____.
______ ______ ___ ______ ____ _____ __________ ________ __________.
_________ ________ ___ ___ ________ ____ ___ ____ _____ ______ ________.
_________ _____ _________ ____ _________ _______ ________ _______ ____ ________ ____.
___ ______ ________ ____ _______.
______ __________ _________ _____ ____.
______ __________ _______ ________ _________ ___.
________ ______ _______ ________ _____ _______ ________ ________ ____ ________.
___ ________ ____ _________ ___ _____ ____ ___ ____ _____.
_____ ___ ________ ________ __________ _________ _____ ____ ______ ___ ________ _____.
___ ________ ______ ____ _____ _________ ________ _____ __________ ______.
_____ _________ _________ __________ ____ _____.
____ ________ _____ __________ __________.
__________ _____ ___ ________ __________ ___ _____.
_____ ___ __________ _______ _____ ______ _________ __________ _____.
_____ _____ __________ ________ ______ ________ _________ _____ ___ ______ ___.
________ __________ _____ ______ ______ _______ _________ ___.
________ ______ ____ __________ ___ ________ ______ ______ ________.
_________ __________ ____ _____ ________ ______.
_____ ____ ____ ______ ____ ________ ______ ____ ______ ___.
_________ _______ __________ ______ ____ _________ _____ __________ _____ _________ _______.
_________ _______ _____ _________ ____.
____ _____ ____ ______ __________ ________ ________ ____ _______ ________ ____.
__________ ______ _______ ___ _________ _______ __________.
_________ ______ ____ ______ _____ _____ ____ _________ _____.
________ _____ ________ ____ ______ ______ _______ ______.
________ _______ ____ _______ ______ _______ ______ _______ ___.
____ ___ ______ ______ __________ _______ __________.
___ ______ _____ __________ ________ ___ ___ _________ ___ _________ ______.
_________ __________ __________ _______ _________ _____ ____ ___ ________.
_________ _________ ___ ________ ___.
_____ _______ ___ ____ ________.
____ ___ ____ ________ _____ ___ _____ _________ _____ _________ __________.
_____ ___ _______ __________ ______ __________ ______ _______ ___ ______ ____.
_____ ______ _____ _____ _________ _____ ____ ____.
__________ __________ ___ ___ _____ _________ _____ __________.
_____ _________ _______ _________ _________ _______ ____ _____ _________ ________ ______ ________.
__________ ____ _____ ___ ___ ________ _________ ___.
__________ _______ ___ ________ _____.
____ ___ _______ ___ ______ ________.
_____ __________ _________ ___ ____ _______ _________ _____ ____.
________ _____ ___ _____ _______ _______.
__________ ______ _________ __________ _______ ____ __________ ___ ________ ____ __________.
________ __________ ____ ________ _______.
______ __________ ________ ____ ________.
_____ _________ _____ ________ _______ ________.
___ _______ ______ __________ __________ ________ _______ _____ _________ ___ _____.
______ _______ _______ __________ _________ ___ _______.
__________ ___ _________ _________ ________ _____.
_______ ______ ____ _____ __________ __________ ______ _______ ____ ___ ____ ___.
________ ______ ______ ______ ______ _____ _____ _______ ________ ____ _______ ________.
________ _________ ___ ____ _____ __________ _______ ________ _____ __________ ____.
_________ _______ _________ ____ ___ _________ _________ ____ ____ _______ ________.
_____ ______ _____ _____ ________ ____.
________ ___ _________ ______ ___ _____ _______.
_________ _______ _________ ___ _________ _________ __________.
__________ ___ _________ _____ ___ ________ ________ ______ _________ ____ _____.
_________ _________ __________ ________ ________ _________ _________ __________ __________ _____ _____ ___.
______ __________ _________ ____ _______.
__________ __________ _____ ______ _____ _____.
______ _______ ______ ____ ____ __________ _________ __________ _________ _________.
___ _______ __________ ______ ______.
_________ __________ _________ _______ ___ ______ ___ _______.
________ ______ _____ ___ __________ _________.
_____ _______ ______ ____ ____ __________ _______ __________ ____ _____ ____ _____.
_____ _______ ____ _________ _____ _____ _____ _____ _____.
_________ __________ ________ _____ _________ ___ ______.
______ _____ __________ ______ _________ ____ _______.
____ __________ _____ ________ _____ ______ ________ ______ ________ ___.
_____ ______ _____ ______ _____ ____ ______ ________ ____ ______ ________ _____.
_______ ______ ______ ____ ________ __________.
______ ___ _________ ______ _______.
_____ ___ ___ ___ __________ ____.
_______ _____ ____ _______ _______ _________ ___ ______ ______ ____ ______.
_______ ______ _________ _______ ______.
Skip in 10
यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने। यत्राधिसूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम।। — *ऋग्वेद संहिता* (10.121.3) इस ऋचा का संबंध ऋग्वेद के सुप्रसिद्ध हिरण्यगर्भ सूक्त से है, जिसे सृष्टि के प्रथम ईश्वर के स्तवन का प्रमुख स्रोत माना जाता है। यह सूक्त वैदिक ऋचाओं में दार्शनिक एवं सांस्कृतिक दृष्टि से अत्यंत महत्वपूर्ण है, क्योंकि यह न केवल सृष्टि की उत्पत्ति की जिज्ञासा को संबोधित करता है, बल्कि भारतीय संस्कृति में देवता, ब्रह्म, चेतना और यज्ञ की मूल अवधारणाओं की नींव भी रखता है। इस मंत्र में प्रयोग किए गए प्रतीकों, भावों और प्रश्नों के माध्यम से वैदिक संस्कृति की गूढ़ता, सूक्ष्म दृष्टि और चिंतनशीलता प्रकट होती है। प्रस्तुत ऋचा विशेष रूप से उस प्रश्न को उठाती है जो वैदिक वांग्मय के केंद्रीय तत्व – 'कस्मै देवाय हविषा विधेम' – अर्थात् 'हम किस देवता के लिए यज्ञ से हवि अर्पित करें?' को बारंबार पूछती है। ### वैदिक वांग्मय में ऋचा का भावार्थ “यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने। यत्राधिसूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम।।” * यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने – जिस एक देवता ने (ईश्वर ने) 'क्रन्दसी' अर्थात् धरती और आकाश को अपने बल से स्थिर किया। * अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने – जिन्होंने इन दोनों (धरती और आकाश) की ओर अपनी सृजनशील चित्तवृत्ति (मन) से दृष्टि डाली, जब यह कंपनशील, ऊर्जा से युक्त (रेजमान) स्थिति में थे। * यत्र अधिसूर उदितो विभाति – जहां से सूर्य (सूर्य स्वरूप ऊर्जा या चेतना) उदित होता है और प्रकाशित होता है। * कस्मै देवाय हविषा विधेम – हम उस देवता को कौन माने, जिसकी स्तुति के लिए हम
_______ ___ _______ ________ __________ __________ ____._____ ________ _____ __________ ________ ________ ___ ________ _________ _____ _________ _______.
_______ ______ _________ ________ _________ _____ _______ ____.
___ __________ _____ __________ ____ _______ ___ ____ ________ _______ ___.
____ _____ _____ ____ __________ _____ _____ ____.
____ ____ ___ _________ ______ _______ ___ _____ _________ _________.
___ _________ ___ ________ _____ _______ ________ ___.
_____ _______ ______ ______ __________.
________ _______ _______ ________ _____ _____ _________ __________.
___ _________ _________ ______ ____ __________ ______ ___.
___ _________ _________ ______ ______ ___.
_______ __________ ________ ___ ______ ____ _______ __________ ___.
_____ _____ ______ __________ ______ ________ ________ _____.
_________ ______ ___ _____ ________ _______ __________ _____ ______ _________.
_____ _____ ______ ___ _______ __________ _______ ________ _____ ____ _______ __________.
_________ ____ ____ ___ ______.
__________ _____ ______ __________ _____ ______ ______ _____ ________ __________ _________ _____.
__________ ___ ____ _____ _______ _______.
________ _____ ______ ___ _________ ___ __________ __________ _____.
____ ____ ________ __________ ___ _________ _______ ___ _______ _______.
______ _________ _________ ____ _____ _____ ____ ___ __________ ______ _______.
_____ _____ __________ ______ ___ ______ ____ _______ ______ ____ _______.
_________ __________ ________ _________ ____ ______ ______ ___.
_______ _______ _______ ____ _________ _____ _____ __________.
_______ ________ ___ ________ _____ _____ ____.
________ ______ __________ ______ ________ __________ ___ _____ _____ __________.
__________ ___ ____ ________ ____ ________ _____ ___ ______ ______.
_____ ____ ________ ____ _____ ________ __________ __________.
_________ _____ _________ ________ ____ __________ _____ _______ _____.
_____ _______ _______ _______ _________.
_______ ______ ________ ___ _________ ______ ______ ________ ___ ___ ____ ________.
______ ______ _______ _______ ___ ________ ____ __________ ________ _____.
_______ _______ ________ ________ _________ _______.
__________ _________ ________ ___ _____ _________.
___ ________ _______ ______ _______ ___ _____ ___ ________ __________.
__________ ___ _________ __________ ______ ________ ______ __________ __________ _____ ______ _____.
________ ________ _______ ____ ________ _________ _____ ___ ___ _______ ___ _________.
_____ ______ ____ _____ __________ _______ _______ _______ __________.
____ __________ _________ _________ ____ _______ __________ _________.
________ _____ ______ _________ _______ ____ _______ ________.
__________ ____ ___ ____ __________.
______ __________ ____ ___ __________ __________ _____ ______ ___ _________ _______ ____.
______ ___ ___ __________ _______ ______ ________ ___ ___.
________ ___ __________ ________ ______ ____ _____.
________ _____ ______ __________ ________ __________ __________ ________ _____ _______ _____.
_____ _______ _____ ___ ________ ________ _______ ________.
____ _________ _________ _______ ________ ____.
________ ______ __________ _________ __________ __________ __________ ________ ____.
______ ______ ___ ______ ____ _____ __________ ________ __________.
_________ ________ ___ ___ ________ ____ ___ ____ _____ ______ ________.
_________ _____ _________ ____ _________ _______ ________ _______ ____ ________ ____.
___ ______ ________ ____ _______.
______ __________ _________ _____ ____.
______ __________ _______ ________ _________ ___.
________ ______ _______ ________ _____ _______ ________ ________ ____ ________.
___ ________ ____ _________ ___ _____ ____ ___ ____ _____.
_____ ___ ________ ________ __________ _________ _____ ____ ______ ___ ________ _____.
___ ________ ______ ____ _____ _________ ________ _____ __________ ______.
_____ _________ _________ __________ ____ _____.
____ ________ _____ __________ __________.
__________ _____ ___ ________ __________ ___ _____.
_____ ___ __________ _______ _____ ______ _________ __________ _____.
_____ _____ __________ ________ ______ ________ _________ _____ ___ ______ ___.
________ __________ _____ ______ ______ _______ _________ ___.
________ ______ ____ __________ ___ ________ ______ ______ ________.
_________ __________ ____ _____ ________ ______.
_____ ____ ____ ______ ____ ________ ______ ____ ______ ___.
_________ _______ __________ ______ ____ _________ _____ __________ _____ _________ _______.
_________ _______ _____ _________ ____.
____ _____ ____ ______ __________ ________ ________ ____ _______ ________ ____.
__________ ______ _______ ___ _________ _______ __________.
_________ ______ ____ ______ _____ _____ ____ _________ _____.
________ _____ ________ ____ ______ ______ _______ ______.
________ _______ ____ _______ ______ _______ ______ _______ ___.
____ ___ ______ ______ __________ _______ __________.
___ ______ _____ __________ ________ ___ ___ _________ ___ _________ ______.
_________ __________ __________ _______ _________ _____ ____ ___ ________.
_________ _________ ___ ________ ___.
_____ _______ ___ ____ ________.
____ ___ ____ ________ _____ ___ _____ _________ _____ _________ __________.
_____ ___ _______ __________ ______ __________ ______ _______ ___ ______ ____.
_____ ______ _____ _____ _________ _____ ____ ____.
__________ __________ ___ ___ _____ _________ _____ __________.
_____ _________ _______ _________ _________ _______ ____ _____ _________ ________ ______ ________.
__________ ____ _____ ___ ___ ________ _________ ___.
__________ _______ ___ ________ _____.
____ ___ _______ ___ ______ ________.
_____ __________ _________ ___ ____ _______ _________ _____ ____.
________ _____ ___ _____ _______ _______.
__________ ______ _________ __________ _______ ____ __________ ___ ________ ____ __________.
________ __________ ____ ________ _______.
______ __________ ________ ____ ________.
_____ _________ _____ ________ _______ ________.
___ _______ ______ __________ __________ ________ _______ _____ _________ ___ _____.
______ _______ _______ __________ _________ ___ _______.
__________ ___ _________ _________ ________ _____.
_______ ______ ____ _____ __________ __________ ______ _______ ____ ___ ____ ___.
________ ______ ______ ______ ______ _____ _____ _______ ________ ____ _______ ________.
________ _________ ___ ____ _____ __________ _______ ________ _____ __________ ____.
_________ _______ _________ ____ ___ _________ _________ ____ ____ _______ ________.
_____ ______ _____ _____ ________ ____.
________ ___ _________ ______ ___ _____ _______.
_________ _______ _________ ___ _________ _________ __________.
__________ ___ _________ _____ ___ ________ ________ ______ _________ ____ _____.
_________ _________ __________ ________ ________ _________ _________ __________ __________ _____ _____ ___.
______ __________ _________ ____ _______.
__________ __________ _____ ______ _____ _____.
______ _______ ______ ____ ____ __________ _________ __________ _________ _________.
___ _______ __________ ______ ______.
_________ __________ _________ _______ ___ ______ ___ _______.
________ ______ _____ ___ __________ _________.
_____ _______ ______ ____ ____ __________ _______ __________ ____ _____ ____ _____.
_____ _______ ____ _________ _____ _____ _____ _____ _____.
_________ __________ ________ _____ _________ ___ ______.
______ _____ __________ ______ _________ ____ _______.
____ __________ _____ ________ _____ ______ ________ ______ ________ ___.
_____ ______ _____ ______ _____ ____ ______ ________ ____ ______ ________ _____.
_______ ______ ______ ____ ________ __________.
______ ___ _________ ______ _______.
_____ ___ ___ ___ __________ ____.
_______ _____ ____ _______ _______ _________ ___ ______ ______ ____ ______.
_______ ______ _________ _______ ______.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.