Question

द्वंद्व समास म्हणजे काय? त्याचे प्रकार सविस्तर लिहा.

13 Sep 2025
Answer :
Word Count : 614
द्वंद्व समास हा संस्कृत-आधारित मराठी भाषेतील एक महत्त्वाचा समास प्रकार आहे. समास म्हणजे दोन किंवा अधिक शब्द एकत्र येऊन नवीन अर्थ निर्माण करणे. द्वंद्व समासात दोन स्वतंत्र शब्द एकत्र येऊन एकत्रित अर्थ व्यक्त करतात, परंतु यातून निर्माण होणारा शब्द मूळ शब्दांच्या संपूर्ण अर्थाला व्यक्त करतो. द्वंद्व समासाला बहुधा ‘सहवाची समास’ किंवा ‘संयुक्त समास’ असेही म्हणतात. या प्रकारच्या समासात दोन शब्द समान दर्जाचे असतात आणि त्यांना मुख्यत्वाची समान भूमिका असते, म्हणजे दोन्ही शब्दांना स्वतंत्र अस्तित्व असते आणि एकमेकांच्या अर्थावर अवलंबून नसतात. द्वंद्व समासाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे यातल्या शब्दांचा संबंध समतोल असतो. द्वंद्व समासामध्ये दोन शब्दांना जोडण्यासाठी सहसा ‘अणि’ या अर्थाने वापरल्या जाणाऱ्या जोडण्याच्या चिन्हाचा उपयोग होतो. उदाहरणार्थ, ‘रामा-श्यामा’, ‘माता-पिता’, ‘राजा-राणी’ इत्यादी. येथे ‘रामा’ आणि ‘श्यामा’ हे दोन्ही स्वतंत्र व्यक्ती आहेत, पण समासात त्यांचा अर्थ एकत्र येतो. द्वंद्व समासाचा अर्थ मूलतः संपूर्ण समूह किंवा जोडणी व्यक्त करतो, जिथे प्रत्येक घटक महत्त्वाचा असतो. द्वंद्व समासाचे मुख्य प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत: १. संयुक्त द्वंद्व (संयुक्त द्वंद्व समास): या प्रकारात समास बनवताना दोन्ही शब्दांचे अर्थ समान प्रमाणात महत्त्वाचे राहतात आणि त्यांच्या दरम्यान ‘अणि’ या अर्थाचा संबंध सूचित होतो. हा सर्वसामान्य द्वंद्व समास आहे. उदाहरणार्थ: * राजा-राणी * माता-पिता * मित्र-शत्रू या प्रकारात प्रत्येक शब्द स्वतंत्रपणे महत्वाचा आहे आणि एकमेकांच्या अर्थावर अवलंबून नाही. हा समास बहुधा दोन नामांचा समावेश करतो, पण काही वेळा तीन किंवा त्याहून
____ _______ ___ ____ ________ ____ ___ _______ _____.
______ _______ ___ __________ _____ ____ ________ ________ ___ __________ ___ ________.
_____ _______ _____ ________ ____ ____.
_________ __________ __________ _________ ____ _____ ______ ____ ________.
__________ __________ __________ ________ _____ ____ __________ _____ ___ ____.
__________ ___ ______ ____ _________ ___ ____ __________ ______.
_______ ______ ___ ________ ________ _________ _________ ___ _______.
__________ ___ ______ ________ _____ _________ ___ ___ ____.
_____ __________ __________ ___ ___ _________ _____ _____ _________ _______ ___.
________ ______ ______ _____ _______ _____ _______.
________ ___ ______ _____ _____ ___ _____ _____.
___ ___ _____ ________ _________.
_____ ___ ____ ________ _____ ___ ______ _____ ____ _________ _________ ______.
_____ _________ ______ _________ ____ ___ ____ _____ ____ _________ ___.
________ ______ ___ _______ _______ ____ _________.
_______ ____ _____ _______ ____ _______ __________ ___ ________.
_______ _______ _____ _________ ____ _____ __________ ___.
___ __________ ____ ______ _______ ___ _____ ______ _______.
_________ _________ _________ _____ ________ ___ _________ ___.
_________ __________ _________ __________ ___.
___ _________ _____ _______ ___ __________ ____ _______ _______ ________.
________ ____ __________ ________ __________ _________ ______ __________ __________ ______.
___ ___ ___ ________ __________ ___ ____ ______ ______ ____.
_____ ______ _______ ________ ____ ________ __________ _________ _________ __________ ___ _______.
______ ___ ___ _____ __________ ___ ___ _____ ___ ___ _________.
_______ ______ ______ _________ ______ ____ ___ ____ ______ _______.
___ ___ __________ _______ ____ _________ ____ _________ ______.
________ ___ ____ __________ ___ ______ _____ ______ ___.
____ ____ __________ _______ ___ _________ _____ ____ ____ ______ _______ ____.
_______ ___ ________ ______ ________ _________ ____ _______ ____.
_____ ____ _________ __________ ________ _____ __________ _____ __________.
____ _____ __________ _________ _______ ____.
_______ __________ ________ ___ ____ ______ _________ _______ _____ ___ __________ ______.
_______ ___ _________ _____ _____ _________ _____ __________ _____ ___ _____.
_________ ________ ___ _________ ____ _________ _______ __________ _________ ______ ___.
_________ ___ __________ _____ _________ ____ ___.
_______ ___ ___ ________ __________ __________ _________ ___ ___.
_____ _______ ___ ___ _______.
______ ___ ____ ___ ________ _________ _____ _______ ___ ______.
_____ _______ __________ _________ ___.
____ ___ _________ ___ ______ ________ _____ ________ __________ __________ __________.
____ _____ __________ ______ ______ __________ ___ ________ _______ _________.
_____ _________ _________ ____ _____ _________ ________.
______ ____ _____ ______ _______ ________ _______ ______ _____ _________.
___ _____ __________ ___ _______ ____.
______.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
  • Solved Assignments
  • Study Notes
  • Guess Papers
  • Question Papers
Skip in 10
Top
📞
Call Support Instant phone assistance IGNOU BMRLA 135 2025 2026 - द्वंद्व समास म्हणजे काय? त्याचे प्रकार सविस्तर लिहा. | IGNOU Academy
→
🟢
WhatsApp Chat Fast live messaging
→
Email Us Business enquiries & support
→