Question
तनाव की प्रकृति, अवधारणा और महत्त्व पर चर्चा कीजिए।
Answer :
Word Count : 1085
__________ _______ ____ _____ _____ __________ _______ __________ __________.
_______ ______ ____ ______ _________ ____ _______ ____.
_______ ____ ________ _________ __________ ________ _________ _________ _______ _______.
________ ___ __________ _________ _______ ________ ___ ________ _______ ____ __________.
__________ ___ ___ ___ ______ _______ ____.
_____ ____ _______ ____ _______ ______ _________ ______ ____ __________ ________ _______.
______ ____ ________ _______ _________ ____ ________ ____.
__________ ___ ________ _____ _____ ______ __________ _________ _____ ________ ___.
__________ ______ ____ _________ _______ ___ ____ _____ ____ ____.
_________ _________ _________ __________ _______.
_______ ____ _______ __________ _____ ________.
__________ _________ ________ ______ ___ _________ ___.
___ ___ ____ ____ __________ _____ _______ ______ _________ _____.
_____ _______ _________ ____ ____ ______ ____ ____ _____ _____ _________.
_______ ______ ________ ____ ___ ___ ___ ____ ______ ________ _______ __________.
________ __________ _______ ___ ___ _______ _________ _________.
_________ ____ _____ ______ ____ ______ __________ ___ _______ _______.
______ __________ _____ ___ _________.
_________ ______ _______ _____ ___.
_____ _____ _________ _________ _______ __________ _____ ______ ________.
__________ ______ ______ _________ _____ _________ _____.
__________ ________ ______ ______ ____ ______ ____ __________ _____.
_________ ________ ___ ____ ________.
______ ___ ____ ___ __________.
___ __________ _____ _____ _______ ___ _______ _______.
________ ________ __________ ______ ____.
___ _________ ___ ______ __________ _______.
_______ ________ ___ _________ _____ ___.
_______ _____ ______ _________ _______ _________ __________ _______.
_______ ____ _________ _________ _________.
___ ___ ________ ________ _________ __________ ________ __________.
_______ _________ ____ ___ __________ __________.
_________ ___ ___ ________ __________ __________ __________ _____ ___.
_______ __________ _______ ______ ___ ______ ______.
_____ ____ ____ ______ __________.
_____ _____ __________ __________ ________ ________ ______ ______ ____ ______ ____ ______.
_________ _________ _________ _______ ______ _____ ______.
_______ _____ ____ _____ _______ _____ _____ ____.
____ ________ __________ _____ __________ ________.
________ ______ ________ _________ ___ ____.
_____ ______ _________ ________ _______ ___ __________ ______ ________.
__________ __________ _______ _______ ________ ____.
___ ______ ________ ___ ______ _________ _________ ____.
__________ ____ __________ _____ __________ ______ __________.
___ _______ _____ __________ _______ _________.
______ _____ ______ _________ ________ ____ ________ __________ _______ ______ ______.
_____ ______ ______ _________ ______ ____.
_______ ______ _____ ______ _________ ____ _____ __________ ____ ____ _______ _______.
_____ _______ ________ _____ _____ ________ __________ __________ __________ ___ ___ _____.
___ ___ ______ ________ __________.
_____ ________ ___ _________ ______ ______ ___ ______ ___ _______.
__________ ____ _________ _______ ______.
______ __________ __________ __________ __________ ________ __________.
___ __________ __________ _________ _________ _____ _____ _________ ______.
________ _________ ________ ________ ______ ______ __________ __________ __________ _______ _______.
_____ _________ ________ _____ __________.
___ _____ ____ _____ ____ _______ _________ _____ __________ _______.
________ ______ ______ _____ _____ ________ ________.
______ ___ _________ ___ _______ _________ _______ ____ _________ ________.
____ ______ ______ _______ ___ _________ _____ ____ __________ _____.
_________ _____ ___ _________ __________.
______ ________ _______ ________ ____ ___ ____ _______ _____ ______.
_____ ____ ___ __________ _________ __________ _____ _____ ________.
_____ ________ ____ __________ _________ ________ _____ ______ ________ ______ ______.
_______ __________ _________ ____ ____ __________ ______ _________ ___ _________.
_______ _______ __________ ______ _________ ________.
__________ _____ _____ ____ _________ _____ ________ ____ _________ _____.
_________ ___ _______ _______ __________ __________ _____.
______ _____ _______ _________ ________ ________ ____ ___.
_____ ___ _________ __________ _______ ______ _____ ___ ________ ____ ________ ___.
___ __________ ________ ___ ____ _________ _____ _____ _________ ________ ____.
________ ___ ___ ______ ____.
_______ ________ _________ __________ _________ _____ ____ ____ ______ ________ _____.
__________ __________ _______ ________ ________ ___.
__________ _______ _______ _______ __________ __________ ____ ______ ____.
____ ____ ___ __________ ______ ___ ___ ___ ____ _____ ___ ____.
______ ______ _______ ______ _______ ___ _____.
_______ ______ ______ ______ _____ ___.
______ ________ _________ _________ ___ ___ ___.
_____ ________ ___ ____ ___ _____ ________ ____ ____.
______ ___ ______ _____ ___.
________ _________ ___ __________ ____ _____ __________ ______.
__________ _____ ____ ___ __________ ______ _____ ____ _____.
___ _________ _________ ____ _________ _______ ________ ________ __________.
____ ________ ________ ___ __________.
__________ _________ ________ _________ ______ _________ ______ _____ _______ _____.
___ ____ ______ _______ _______ ____ __________ __________.
___ _____ _____ ________ ___.
_______ ________ _______ ____ ___ _______.
_______ ___ ___ ____ ____ ___ ________ ___.
____ _________ ______ ______ ______ _______.
___ __________ _____ ______ ___ ___ _________.
_____ ______ ____ _________ ____ __________ ______ ________ _____ _________.
_______ ___ _____ _______ _______ ___ ____ ___.
____ ____ ___ ___ ________ _________.
____ _____ __________ _______ ________ ____ ____ ________ _________.
___ ____ _________ ______ ______ _____ ____ ______.
_____ ____ ______ ______ _____ ________ _____ _____ ____ _________.
__________ _____ __________ __________ _________.
________ __________ _________ ____ _______.
___ _______ ________ ____ ______ ______ ___ ______.
___ ___ ____ ________ __________ ______ _______ ______ ________ ________.
________ ________ __________ __________ ____ ______ ________ _______ __________.
__________ ______ ____ _________ ______.
____ _______ _________ ____ _________.
_________ __________ _________ _____ ___ _____ ______ __________ ______ _________ ______.
_______ ______ _______.
Skip in 10
तनाव (Stress) एक जटिल मानसिक और शारीरिक प्रतिक्रिया है, जो किसी व्यक्ति को उसकी क्षमताओं या संसाधनों की सीमा को चुनौती देने वाली परिस्थितियों में उत्पन्न होती है। यह केवल नकारात्मक अनुभव नहीं है, बल्कि कभी-कभी यह प्रेरणा और चेतना का साधन भी बन सकता है। सामाजिक, मानसिक और शारीरिक दृष्टि से तनाव का अनुभव व्यक्ति की भावनाओं, व्यवहार और स्वास्थ्य पर गहरा प्रभाव डालता है। तनाव की प्रकृति को समझने के लिए इसे कई दृष्टिकोणों से देखा जाता है। पहला दृष्टिकोण जैव-चिकित्सीय है, जिसमें तनाव को शारीरिक प्रतिक्रियाओं के रूप में देखा जाता है। जब व्यक्ति तनावपूर्ण स्थिति में होता है, तो उसका तंत्रिका तंत्र और हार्मोनल प्रणाली सक्रिय हो जाती है। विशेष रूप से एड्रेनालिन और कोर्टिसोल जैसे हार्मोन रक्त प्रवाह, हृदय गति और मांसपेशियों की सक्रियता को बढ़ाते हैं। यह प्रतिक्रिया शरीर को 'लड़ो या भागो' (fight or flight) स्थिति में ले जाती है। दूसरा दृष्टिकोण मनोवैज्ञानिक है, जिसमें तनाव को व्यक्ति की मानसिक व्याख्या और स्थिति के प्रति प्रतिक्रिया के रूप में देखा जाता है। उदाहरण के लिए, यदि कोई व्यक्ति किसी परीक्षा या काम के दबाव को चुनौतीपूर्ण के बजाय असहनीय मानता है, तो तनाव अधिक गहरा और हानिकारक हो सकता है। तनाव का वर्गीकरण भी महत्वपूर्ण है। आमतौर पर इसे दो प्रकार में बाँटा जाता है – उत्तेजक तनाव (eustress) और हानिकारक तनाव (distress)। उत्तेजक तनाव व्यक्ति को सक्रिय और ऊर्जावान बनाता
___ _____ ________ _______ ____ __________ _______ _________ _____ ___.__________ _______ ____ _____ _____ __________ _______ __________ __________.
_______ ______ ____ ______ _________ ____ _______ ____.
_______ ____ ________ _________ __________ ________ _________ _________ _______ _______.
________ ___ __________ _________ _______ ________ ___ ________ _______ ____ __________.
__________ ___ ___ ___ ______ _______ ____.
_____ ____ _______ ____ _______ ______ _________ ______ ____ __________ ________ _______.
______ ____ ________ _______ _________ ____ ________ ____.
__________ ___ ________ _____ _____ ______ __________ _________ _____ ________ ___.
__________ ______ ____ _________ _______ ___ ____ _____ ____ ____.
_________ _________ _________ __________ _______.
_______ ____ _______ __________ _____ ________.
__________ _________ ________ ______ ___ _________ ___.
___ ___ ____ ____ __________ _____ _______ ______ _________ _____.
_____ _______ _________ ____ ____ ______ ____ ____ _____ _____ _________.
_______ ______ ________ ____ ___ ___ ___ ____ ______ ________ _______ __________.
________ __________ _______ ___ ___ _______ _________ _________.
_________ ____ _____ ______ ____ ______ __________ ___ _______ _______.
______ __________ _____ ___ _________.
_________ ______ _______ _____ ___.
_____ _____ _________ _________ _______ __________ _____ ______ ________.
__________ ______ ______ _________ _____ _________ _____.
__________ ________ ______ ______ ____ ______ ____ __________ _____.
_________ ________ ___ ____ ________.
______ ___ ____ ___ __________.
___ __________ _____ _____ _______ ___ _______ _______.
________ ________ __________ ______ ____.
___ _________ ___ ______ __________ _______.
_______ ________ ___ _________ _____ ___.
_______ _____ ______ _________ _______ _________ __________ _______.
_______ ____ _________ _________ _________.
___ ___ ________ ________ _________ __________ ________ __________.
_______ _________ ____ ___ __________ __________.
_________ ___ ___ ________ __________ __________ __________ _____ ___.
_______ __________ _______ ______ ___ ______ ______.
_____ ____ ____ ______ __________.
_____ _____ __________ __________ ________ ________ ______ ______ ____ ______ ____ ______.
_________ _________ _________ _______ ______ _____ ______.
_______ _____ ____ _____ _______ _____ _____ ____.
____ ________ __________ _____ __________ ________.
________ ______ ________ _________ ___ ____.
_____ ______ _________ ________ _______ ___ __________ ______ ________.
__________ __________ _______ _______ ________ ____.
___ ______ ________ ___ ______ _________ _________ ____.
__________ ____ __________ _____ __________ ______ __________.
___ _______ _____ __________ _______ _________.
______ _____ ______ _________ ________ ____ ________ __________ _______ ______ ______.
_____ ______ ______ _________ ______ ____.
_______ ______ _____ ______ _________ ____ _____ __________ ____ ____ _______ _______.
_____ _______ ________ _____ _____ ________ __________ __________ __________ ___ ___ _____.
___ ___ ______ ________ __________.
_____ ________ ___ _________ ______ ______ ___ ______ ___ _______.
__________ ____ _________ _______ ______.
______ __________ __________ __________ __________ ________ __________.
___ __________ __________ _________ _________ _____ _____ _________ ______.
________ _________ ________ ________ ______ ______ __________ __________ __________ _______ _______.
_____ _________ ________ _____ __________.
___ _____ ____ _____ ____ _______ _________ _____ __________ _______.
________ ______ ______ _____ _____ ________ ________.
______ ___ _________ ___ _______ _________ _______ ____ _________ ________.
____ ______ ______ _______ ___ _________ _____ ____ __________ _____.
_________ _____ ___ _________ __________.
______ ________ _______ ________ ____ ___ ____ _______ _____ ______.
_____ ____ ___ __________ _________ __________ _____ _____ ________.
_____ ________ ____ __________ _________ ________ _____ ______ ________ ______ ______.
_______ __________ _________ ____ ____ __________ ______ _________ ___ _________.
_______ _______ __________ ______ _________ ________.
__________ _____ _____ ____ _________ _____ ________ ____ _________ _____.
_________ ___ _______ _______ __________ __________ _____.
______ _____ _______ _________ ________ ________ ____ ___.
_____ ___ _________ __________ _______ ______ _____ ___ ________ ____ ________ ___.
___ __________ ________ ___ ____ _________ _____ _____ _________ ________ ____.
________ ___ ___ ______ ____.
_______ ________ _________ __________ _________ _____ ____ ____ ______ ________ _____.
__________ __________ _______ ________ ________ ___.
__________ _______ _______ _______ __________ __________ ____ ______ ____.
____ ____ ___ __________ ______ ___ ___ ___ ____ _____ ___ ____.
______ ______ _______ ______ _______ ___ _____.
_______ ______ ______ ______ _____ ___.
______ ________ _________ _________ ___ ___ ___.
_____ ________ ___ ____ ___ _____ ________ ____ ____.
______ ___ ______ _____ ___.
________ _________ ___ __________ ____ _____ __________ ______.
__________ _____ ____ ___ __________ ______ _____ ____ _____.
___ _________ _________ ____ _________ _______ ________ ________ __________.
____ ________ ________ ___ __________.
__________ _________ ________ _________ ______ _________ ______ _____ _______ _____.
___ ____ ______ _______ _______ ____ __________ __________.
___ _____ _____ ________ ___.
_______ ________ _______ ____ ___ _______.
_______ ___ ___ ____ ____ ___ ________ ___.
____ _________ ______ ______ ______ _______.
___ __________ _____ ______ ___ ___ _________.
_____ ______ ____ _________ ____ __________ ______ ________ _____ _________.
_______ ___ _____ _______ _______ ___ ____ ___.
____ ____ ___ ___ ________ _________.
____ _____ __________ _______ ________ ____ ____ ________ _________.
___ ____ _________ ______ ______ _____ ____ ______.
_____ ____ ______ ______ _____ ________ _____ _____ ____ _________.
__________ _____ __________ __________ _________.
________ __________ _________ ____ _______.
___ _______ ________ ____ ______ ______ ___ ______.
___ ___ ____ ________ __________ ______ _______ ______ ________ ________.
________ ________ __________ __________ ____ ______ ________ _______ __________.
__________ ______ ____ _________ ______.
____ _______ _________ ____ _________.
_________ __________ _________ _____ ___ _____ ______ __________ ______ _________ ______.
_______ ______ _______.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.