Question
ग्रामीण विकास की अवधारणा, लक्ष्य एवं उद्देश्यों का वर्णन करें।
Answer :
Word Count : 1069
_______ ___ ___ _____ _________ ________.
__________ ________ _________ _____ ___ _________ _____ ________ ________ ___ _____ ____.
___ _________ ________ _____ ______ _______ _____.
____ _________ ____ __________ _____.
_______ _________ _____ _________ _______ ______ __________ ______ __________ ____ __________.
________ _________ __________ ______ ________ __________ __________.
______ _______ ______ ____ __________ ___ _________ _________ ___ __________ _____ ____.
_____ ______ _____ ____ _____ _________ _______ ________ ________ ___.
_____ ________ ____ _______ _____ _____ _________ __________ ___.
______ ______ _________ ___ _____ _____ ________.
_______ __________ _____ ________ __________ _________ _______ _____ ___ _______ ______ __________.
_______ __________ _____ _____ ___ ______.
____ ________ ___ __________ _______ _________ ______.
_______ _____ _____ ___ _____ ______ ______ _________ _____ _______.
_________ ________ _____ ________ ___.
___ ________ ____ ________ ____.
__________ _________ _________ _______ ___ __________ ____ _______ ________ ______ _______.
_______ _______ ______ ___ ____.
____ _________ ___ _________ ______ _________ _________ ______ _________.
_____ ________ __________ ________ __________ ______ ________ ________.
______ _____ _______ ____ _____ _____ __________ ____ ________.
________ ___ ______ _______ ___ _______ _____.
____ ____ ___ ____ _________ ______ ____ ________ _______ ___ ______.
__________ _______ __________ __________ ________.
______ _____ ______ _______ _______ __________ _________ _________ ________ _____ ___ ________.
______ _________ _________ _______ ________ _______ ________ __________.
_____ ____ ______ ______ ________ ______ _____.
_____ _______ ______ _________ ___.
___ __________ _____ _______ __________.
_______ ________ __________ _________ ___ _________ ____.
_________ ________ _________ _______ ____ _________ __________ __________ ______.
________ _____ ____ __________ ___.
_____ ____ ___ _______ ___ ____ ________ ____ _______ ________ ______ __________.
_________ ___ ___ _________ _________ ____.
____ ____ ____ _________ ___ __________ ______ _______ ____ ________.
_______ _____ __________ __________ _____ ___ _________ _____ _________ _________ ________.
_______ ______ __________ ____ ____ __________ ____ __________ ____ __________.
_____ ___ ____ ____ ____ ________.
__________ ________ ____ ________ ____ ______ ______ __________ ______.
___ ________ ________ ___ _____ __________ ______ ___ ______ ___ ______.
_____ __________ _______ _______ _______ __________.
_______ ____ _________ _____ _______ ___ _______ ____ _____ ______ ________.
____ __________ __________ _______ __________ ___ _________.
__________ __________ _____ ___ _____ ___ __________ ____.
_____ _________ _________ _______ _______ ______ _______ ________ ____.
__________ ____ _________ ____ ____.
_________ ___ ____ _______ ____.
______ ________ ________ ___ ________ _____ _________ _________ ________ ______.
_______ ________ _____ ___ ______ _______ _______ _________.
_______ _____ _______ ________ ___ _________ ________ _____ _________ ___.
__________ ____ _________ ____ ___.
__________ _____ ______ ______ _____.
__________ _______ _____ ______ ___ ________ __________ __________.
________ ____ __________ ___ ____ ________ ____ ________ ______ ____ _________.
_____ _____ ________ ______ _____ ______ ______ _________.
__________ _______ __________ _____ _____ ____ ____.
______ ___ _________ _______ _________ ________ __________ _____ __________.
____ ____ ___ _______ ______ _________ ___ _________ ___.
___ __________ _______ _______ _________ ____ _______.
_________ _______ ______ _____ __________.
_______ ____ _________ __________ _________ _______ _____ ________.
_____ ________ _________ ______ ___ ________ ________ ________ _________ __________ _________.
_____ _________ _____ _________ _________ ____ _________ _______ ______ ___ ___.
_________ ___ _________ _______ __________ ___ ___ ______ _______.
__________ ________ __________ _____ ________ ____ ______ __________ __________ __________ _________.
_____ __________ ________ ________ ____ ________.
____ ________ ________ ______ ________ _____.
______ ___ _______ _________ ___ __________ ___.
_____ ____ _____ __________ _____ _____ ______ __________ __________.
_____ _______ ________ _______ ____ ____ _______ __________ ______.
__________ ____ _____ __________ ______ _____ _________.
___ _________ ________ ______ __________ _____ ___ _____ ________ __________ _________.
___ __________ _____ ________ _________ __________ _______ ______ ______ _________ ___.
___ _________ ______ _______ _____ _____ __________ _______.
_______ _________ _________ _________ _______.
___ ________ ______ ____ ________.
____ ___ _____ ________ ___ _____ __________ ________ _______ _______.
_______ _________ __________ __________ ___ ___ ____ ______ __________ __________ _________.
____ ______ ______ ______ _________ _______ __________ ______ ____ ____ ___.
_____ _________ _______ ______ _______ ____ ____ ______ __________ ______ _______ _______.
________ ________ ________ __________ ____ _________ _______ _____ _______ __________.
_________ __________ ______ __________ _______ ______ _____ ____ ___ _____ __________.
____ ________ ________ ________ __________ _____ __________.
_________ _____ _________ _____ __________ ___ ___ _________.
_________ ________ _____ ______ _______ _________ ______ _______ ________ _________ ________ _____.
_________ _______ _______ ____ _____ _____ ___.
_______ ____ _____ ________ __________ ________ ____ _________ ____ __________ ___ _______.
___ ___ _____ ___ ___ ___ __________ ___ _________ _________ ______.
_________ _________ __________ ___ __________ _______ __________ _____ ____.
___ ____ _______ _______ __________ _____ ____ _____ __________ __________.
_______ _____ ____ ______ _____ ____ ____ ________.
___ _____ _________ ____ ______ __________ ____ __________ ________ ________ _____.
___ _____ ____ _________ ___ __________ ___ _________ ________ _________ _________.
_____ ______ ____ ____ _______ ___ ___ ____ _______ ________.
_____ ________ ___ ____ _________ ______ ________ _________ __________.
_______ _________ ___ _________ _________ ____ _________ ______.
___ _________ ______ _________ _______ ________ _________ _____ _________ ___.
Skip in 10
ग्रामीण विकास एक बहुआयामी प्रक्रिया है, जिसका उद्देश्य केवल कृषि उत्पादन बढ़ाना नहीं है, बल्कि ग्रामीण समाज के समग्र आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक और राजनीतिक जीवन स्तर को ऊँचा उठाना है। भारत जैसे विशाल देश में जहाँ लगभग आधी से अधिक आबादी आज भी गाँवों में निवास करती है, वहाँ ग्रामीण विकास का महत्व अत्यंत व्यापक हो जाता है। यह न केवल गरीबी उन्मूलन से जुड़ा हुआ है, बल्कि रोजगार सृजन, स्वास्थ्य, शिक्षा, बुनियादी ढाँचा, सामाजिक न्याय और महिलाओं एवं पिछड़े वर्गों की उन्नति से भी संबंध रखता है। ग्रामीण विकास की अवधारणा समय के साथ बदलती रही है। प्रारंभ में इसका अर्थ केवल कृषि और सिंचाई की प्रगति तक सीमित था, लेकिन अब इसमें सूचना प्रौद्योगिकी, ग्रामीण उद्योग, महिला सशक्तिकरण, पर्यावरण संरक्षण और सतत विकास के आयाम भी शामिल हो चुके हैं। ग्रामीण विकास की अवधारणा का मूल आधार यह है कि गाँवों को स्वावलंबी और आत्मनिर्भर बनाया जाए। ग्रामीण क्षेत्र में रहने वाले लोगों को बुनियादी सुविधाएँ जैसे सड़क, बिजली, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवाएँ और स्वच्छ पेयजल उपलब्ध कराना इसके मूलभूत तत्व हैं। साथ ही, ग्रामीणों के जीवन स्तर को ऊँचा उठाने के लिए रोजगारपरक गतिविधियों को बढ़ावा देना और सामाजिक समानता स्थापित करना भी इस अवधारणा का हिस्सा है। गांधीजी के ग्राम स्वराज का विचार भी इसी दिशा में था, जहाँ गाँव को आत्मनिर्भर इकाई के रूप में देखा गया। ग्रामीण विकास के लक्ष्य बहुआयामी हैं। सबसे पहले, इसका प्रमुख लक्ष्य है ग्रामीण गरीबी
____ ________ __________ _________ _______ _____ __________ ______ _______ ______._______ ___ ___ _____ _________ ________.
__________ ________ _________ _____ ___ _________ _____ ________ ________ ___ _____ ____.
___ _________ ________ _____ ______ _______ _____.
____ _________ ____ __________ _____.
_______ _________ _____ _________ _______ ______ __________ ______ __________ ____ __________.
________ _________ __________ ______ ________ __________ __________.
______ _______ ______ ____ __________ ___ _________ _________ ___ __________ _____ ____.
_____ ______ _____ ____ _____ _________ _______ ________ ________ ___.
_____ ________ ____ _______ _____ _____ _________ __________ ___.
______ ______ _________ ___ _____ _____ ________.
_______ __________ _____ ________ __________ _________ _______ _____ ___ _______ ______ __________.
_______ __________ _____ _____ ___ ______.
____ ________ ___ __________ _______ _________ ______.
_______ _____ _____ ___ _____ ______ ______ _________ _____ _______.
_________ ________ _____ ________ ___.
___ ________ ____ ________ ____.
__________ _________ _________ _______ ___ __________ ____ _______ ________ ______ _______.
_______ _______ ______ ___ ____.
____ _________ ___ _________ ______ _________ _________ ______ _________.
_____ ________ __________ ________ __________ ______ ________ ________.
______ _____ _______ ____ _____ _____ __________ ____ ________.
________ ___ ______ _______ ___ _______ _____.
____ ____ ___ ____ _________ ______ ____ ________ _______ ___ ______.
__________ _______ __________ __________ ________.
______ _____ ______ _______ _______ __________ _________ _________ ________ _____ ___ ________.
______ _________ _________ _______ ________ _______ ________ __________.
_____ ____ ______ ______ ________ ______ _____.
_____ _______ ______ _________ ___.
___ __________ _____ _______ __________.
_______ ________ __________ _________ ___ _________ ____.
_________ ________ _________ _______ ____ _________ __________ __________ ______.
________ _____ ____ __________ ___.
_____ ____ ___ _______ ___ ____ ________ ____ _______ ________ ______ __________.
_________ ___ ___ _________ _________ ____.
____ ____ ____ _________ ___ __________ ______ _______ ____ ________.
_______ _____ __________ __________ _____ ___ _________ _____ _________ _________ ________.
_______ ______ __________ ____ ____ __________ ____ __________ ____ __________.
_____ ___ ____ ____ ____ ________.
__________ ________ ____ ________ ____ ______ ______ __________ ______.
___ ________ ________ ___ _____ __________ ______ ___ ______ ___ ______.
_____ __________ _______ _______ _______ __________.
_______ ____ _________ _____ _______ ___ _______ ____ _____ ______ ________.
____ __________ __________ _______ __________ ___ _________.
__________ __________ _____ ___ _____ ___ __________ ____.
_____ _________ _________ _______ _______ ______ _______ ________ ____.
__________ ____ _________ ____ ____.
_________ ___ ____ _______ ____.
______ ________ ________ ___ ________ _____ _________ _________ ________ ______.
_______ ________ _____ ___ ______ _______ _______ _________.
_______ _____ _______ ________ ___ _________ ________ _____ _________ ___.
__________ ____ _________ ____ ___.
__________ _____ ______ ______ _____.
__________ _______ _____ ______ ___ ________ __________ __________.
________ ____ __________ ___ ____ ________ ____ ________ ______ ____ _________.
_____ _____ ________ ______ _____ ______ ______ _________.
__________ _______ __________ _____ _____ ____ ____.
______ ___ _________ _______ _________ ________ __________ _____ __________.
____ ____ ___ _______ ______ _________ ___ _________ ___.
___ __________ _______ _______ _________ ____ _______.
_________ _______ ______ _____ __________.
_______ ____ _________ __________ _________ _______ _____ ________.
_____ ________ _________ ______ ___ ________ ________ ________ _________ __________ _________.
_____ _________ _____ _________ _________ ____ _________ _______ ______ ___ ___.
_________ ___ _________ _______ __________ ___ ___ ______ _______.
__________ ________ __________ _____ ________ ____ ______ __________ __________ __________ _________.
_____ __________ ________ ________ ____ ________.
____ ________ ________ ______ ________ _____.
______ ___ _______ _________ ___ __________ ___.
_____ ____ _____ __________ _____ _____ ______ __________ __________.
_____ _______ ________ _______ ____ ____ _______ __________ ______.
__________ ____ _____ __________ ______ _____ _________.
___ _________ ________ ______ __________ _____ ___ _____ ________ __________ _________.
___ __________ _____ ________ _________ __________ _______ ______ ______ _________ ___.
___ _________ ______ _______ _____ _____ __________ _______.
_______ _________ _________ _________ _______.
___ ________ ______ ____ ________.
____ ___ _____ ________ ___ _____ __________ ________ _______ _______.
_______ _________ __________ __________ ___ ___ ____ ______ __________ __________ _________.
____ ______ ______ ______ _________ _______ __________ ______ ____ ____ ___.
_____ _________ _______ ______ _______ ____ ____ ______ __________ ______ _______ _______.
________ ________ ________ __________ ____ _________ _______ _____ _______ __________.
_________ __________ ______ __________ _______ ______ _____ ____ ___ _____ __________.
____ ________ ________ ________ __________ _____ __________.
_________ _____ _________ _____ __________ ___ ___ _________.
_________ ________ _____ ______ _______ _________ ______ _______ ________ _________ ________ _____.
_________ _______ _______ ____ _____ _____ ___.
_______ ____ _____ ________ __________ ________ ____ _________ ____ __________ ___ _______.
___ ___ _____ ___ ___ ___ __________ ___ _________ _________ ______.
_________ _________ __________ ___ __________ _______ __________ _____ ____.
___ ____ _______ _______ __________ _____ ____ _____ __________ __________.
_______ _____ ____ ______ _____ ____ ____ ________.
___ _____ _________ ____ ______ __________ ____ __________ ________ ________ _____.
___ _____ ____ _________ ___ __________ ___ _________ ________ _________ _________.
_____ ______ ____ ____ _______ ___ ___ ____ _______ ________.
_____ ________ ___ ____ _________ ______ ________ _________ __________.
_______ _________ ___ _________ _________ ____ _________ ______.
___ _________ ______ _________ _______ ________ _________ _____ _________ ___.
IGNOU ACADEMY
Your IGNOU journey, made easier.
- Solved Assignments
- Study Notes
- Guess Papers
- Question Papers
Continue Reading — It's Free
Sign in with Google to unlock more of this answer.
✓ Free access
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
✓ Unlock up to 60% of the answer
✓ No payment required
Quick Google sign-in. No separate registration form.